Keshilla per Femijet prej 0-12 Muajsh

Zhvillimi i femijes.
Me shprehjen zhvillim i femijes ose me drejt rritje dhe zhvillim i femijes ne kuptojme ne pergjithesi shtesat dhe ndryshimet ne peshe e ne gjatesi qe nga lindja e femijes e deri ne perfundimin e rritjes se tij.
Megjithese pesha e gjatesia jane tregues kryesore per te vleresuar zhvillimin e femijes ne e kemi per detyre te mesojme prinderit se vetem ato nuk jane te mjaftueshme per te gjykuar mbi zhvillimin e foshnjes.
Atehere me te drejte do te dale pyetja: Cfare tjeter do te kemi parasysh per te vleresuar zhvillimin e femijes si dhe shendetin e tij te mire.
Ne si mjeke e si prinder e gjykojme zhvillimin e femijes nga pesha e gjatesia qe ai ka ne moshe te caktuar, nga perpjestimi i drejte ne mes te pjeseve te ndryshme te trupit, nga madhesia e rrethit te kokes, te gjoksit, te barkut, nga dalja e dhembeve. Keto te dhena na japin mundesine te gjykojme mbi zhvillimin fizik, mbi zhvillimin e trupit te femijes sipas moshes se tij.
Por njekohesisht nuk do te mjaftohemi me te dhenat mbi zhvillimin fizik te femijes. Krahas ketyre ne do te shikojme e do te vleresojme edhe zhvillimin psikik e nervor te femijes, zhvillimin e trurit te tij, qe paraqitet me aftesine qe ai ka per te njohur, per te kuptuar, per t'u lidhur me njerezit e sendet qe e rrethojne, per te folur, per te bere pyetje, per te shfaqur mendime. Te dhenat e siperme na japin mundesine te gjykojme mbi zhvillimin psikik, mbi zhvillimin e trurit te femijes, pershtatur moshes se tij. Ne fund ne vleresojme edhe aftesine e femijes per te bere levizje te ndryshme te trupit, per te kapur sende, per te qendruar ndenjur e ne kembe, per te ecur, per te vrapuar e keshtu me radhe.
Keto aftesi te femijes sipas moshes se tij i vleresojme si zhvillimi i levizjeve ose zhvillim motorik.
Perfundimisht kur vleresojme zhvillimin e femijes do te kemi parasysh keto tregues:
- treguesit e zhvillimit te trupit, zhvillimin fizik,
- treguesit e zhvillimit te trurit, te kuptuarit, te menduarit, zhvillimin psikik.
- treguesit e zhvillimit te levizjeve, zhvillimin motorik.

Detyrat e prinderve
Prinderit dhe gjithe familjaret kane detyrime te medha per rritjen e zhvillimin e mire te femijes. Femija i perket familjes por njekohesisht i perket edhe shoqerise. Prinderit e kane detyre te merren me rritjen e mire te femijes. Ata duhet te gjenden prane femijes se vogel, te verejne me kujdes cdo ngjarje te zakonshme e te jashtezakonshme qe lidhet me te, ta vendosin ne dhomen me te ndricuar e me te paster, te pajisur me shtratin , me veshmbathjen dhe sendet e tjera te nevojshme.


Pesha ne lindje
Njohja e peshen ne lindje ka rendesi te vecante. Eshte e nevojshme qe prinderit te dine peshen qe ka patur femija i tyre ne lindje dhe te jene ne gjendje t'ia tregojne mjekut.
Pesha e femijeve ne lindje ne Shqiperi eshte ne pergjithesi normale. Ajo mesatarisht shkon ne 3400 gr. Meshkujt e kane peshen ne lindje pak me te larte se femrat. Nuk do te thote qe ata femije qe lindin nen 3400 gr nuk jane normale. Egziston nje kufi per peshen ne lindje dhe shkon ne 2500 gr. Per femijet qe lindin mbi kete peshe themi se kane peshe normale. Femijet qe lindin me peshe me te ulet se 2500 gr themi se jane te parakohshem ose premature. Pesha e femijes ne lindje eshte e lidhur me disa shkaqe te njohura si; zgjatja e shtatzanise, gjendja, ushqyerja, puna, mosha e nenes. Rendesi kane dhe semundjet qe nena mund te kete kaluar vecanerisht gjate shtatzanise. Pjeserisht, pesha ne lindje ka lidhje dhe me madhesine e trupit te prinderve. Pesha jo shume e madhe nuk do te thote gjithmone se eshte shenje dobesie. Ne rastet e prematures femija mbahet ne observacion te personelit shendetesor.

Shtesat ne peshe gjate vitit te pare te jetes.
Shtesat e rregullta ne peshe gjate vitit te pare te jetes jane shenja me e rendesishme qe flasin per nje shendet te mire te femijes, prandaj prindi duhet te jete i informuar mire ne kete drejtim. Cdo qendrim ne peshe ose humbje nuk eshte normale dhe duhet gjetur shkaku.

Renia e peshes pas lindjes
Pas lindjes foshnja ka nje renie te lehte ne peshe. Kjo renie zgjat per 3-5 dite. Nga dita e trete ose e peste foshnja fillon te fitoje ne peshe dhe arrin peshen e lindjes. Gjate diteve te para ai humbet 150 deri ne 300 gram. Humbja e peshes gjate diteve te para eshte normale. Ajo ndodh per disa arsye qe jane spjeguar me poshte. Ne rastet kur femija humbet me shume se 300 gr dhe kur pesha e lindjes nuk eshte rifituar deri ne diten e 10-te ose te 12-te, duhet pare shkaku. Humbjet e teperta te peshes mund te shkaktohen kur femija nuk pi dhe nuk ushqehet sa duhet ose kur vuan nga ndonje semundje. Ne keto raste foshnja duhet vizituar pa humbur kohe.

Shtesat e rregullta ne peshe
Duke marre parasysh humbjen gjate diteve te para te jetes, shtesa ne peshe gjate gjithe muajit te pare eshte prej rreth 600 gram. Nga muaji i pare deri ne te dytin foshnja shton 800-900 gram. Pas muajit te dyte shtesat mujore pakesohen lehtesisht. Keshtu nje femije normal nga muaji i 5-te dhe i 6-te shton rreth 500 gram ne muaj, kurse nga muaji i 10-te dhe i 12-te shton rreth 300 gram ne muaj. Ne pergjithesi pesha e lindjes dyfishohet rreth muajit te 5-te ose te 6-te dhe trefishohet ne fund te vitit te pare. Prinderit gjithashtu duhet te dine se nje femije qe lind nen peshen normale e shton me shpejt peshen, ndersa femija qe lind me peshe te madhe, zakonisht e shton me ngadale.

Tabele orientuese;
Muaji 1-re 600 gram
muaji 2-te 900 gram
muaji 3-te e 4-t 750 gram
muaji 5-te e 6-te 600 gram
muaji 7-te - 9-te 450 gram
muaji 10-te- 12-te 300 gram


Gjatesia e femijes.
Matjes se gjatesise se femijes shpesh i jepet rendesi e paket. Kjo nuk eshte e drejte, megjithese njohja e gjatesise se femijes ka rendesi me te kufizuar se njohja e peshes. Gjatesi ndryshon me me vonese se pesha kur femija nuk shkon mire, por edhe ajo ndryshon kur shkaqe te ndryshme e demtojne femijen. Vecanerisht kur femijet nuk ushqehen ne menyre te rregullt, per nje kohe te gjate, si dhe ata qe vuajne nga semundje e crregullime te zgjatura mbesin prapa jo vetem ne peshe por edhe ne gjatesi. Dihet gjithashtu se ka disa gjendje te tjera te vecanta, ne te cilat gjatesia mbetet prapa qe ne fillim te jetes se femijes se vogel. Keto gjendje zbulohen nga mjeku.

Gjatesia ne lindje
Gjatesia e foshnjes ne lindje eshte mesatarisht rreth 50 cm. Meshkujt ne lindje jane pak me te gjate se femrat. Pavaresisht nga kjo jane normale edhe ata femije qe lindin mbi 47 cm. Nen kete limit kemi te bejme me femije te parakohshem ne lindje.

Rritjet ne gjatesi gjate vitit te pare
Sa me i vigel eshte femija, aq me e shpejte eshte rritja e tij ne gjatesi. Mjafton te themi se gjate gjithe vitit te pare foshnja ka nje rritje ne gjatesi prej 20-25 cm. Ne fund te vitit te pare femija arrin 70-75 cm.

Shtesat mujore gjate vitit te pare
Ne lindje 50 cm
1 muajsh 52 cm
2 muajsh 54 cm
3 muajsh 57.5 cm
4 muajsh 61 cm
5 muajsh 63 cm
6 muajsh 65 cm
7 muajsh 66 cm
8 muajsh 67.5 cm
9 muajsh 69 cm
10 muajsh 70 cm
11 muajsh 71 cm
12 muajsh 72 cm

Kjo tabele i referohet femijes qe ka lindur me gjatesi 50 cm.

Rritjet ne gjatesi pas vitit te pare
Pas vitit te pare rritja e femijes ne gjatesi vazhdon te jete mjaft e ndjeshme, megjithese ajo behet me e ngadaleshme. Ne fund te vitit te dyte femija ka nje gjatesi qe shkon nga 81 deri ne 84 cm. Ne fund te vitit te trete gjatesia e femijes shkon nga 90 deri ne 92 cm. Pas vitit te trete femija zgjatet mesatarisht 5-6 cm ne vit. Vetem gjate periudhes se zhvillimit gjinor i riu zgjatet mesatarisht 7-8 cm ne vit. Ne shumicen e te rinjve rritja ne gjatesi perfundon nga 17-18 vjetet, pak me shpejt ose pak me vone.
Matja e gjatesise se femijes behet menjehere pas lindjes dhe me pas eshte mjaftueshem nje here ne muaj.

Koka e femijes.
Koka e femijes se porsalindur duket me e madhe ne krahasim me gjatesine e trupit te tij. Madhesia e kokes se femijes ka rendesi te njihet qe ne lindje si dhew me vone gjate zhvillimit te tij. Ndryshimet e dukshme duhet te verehen nga prinderit. Permasat e kokes jashte standartit, me e madhe ose me e vogel, flasin per crregullime te zhvillimit te trupit dhe vecanerisht te trurit. Madhesia e kokes vleresohet zakonisht me madhesine e rrethit te saj qe quhet ndryshe perimeter. Rrethi i kokes matet me meter shirit duke filluar nga balli, mbi vetulla, deri ne pjesen e pasme te kokes ku eshte pjesa me e dale e kokes.

Disa vecori te kokes se femijes.
Vecoria e pare eshte se kockat e ndryshme qe formojne koken e foshnjes se vogel nuk jane plotesisht te ngjitura me njera tjetren.Kjo vecori lejon qe gjate lindjes koka t'u pershtatet rrugeve te daljes.
Vecoria e dyte eshte prania e nje pjese te bute qe gjendet mbi kockat e ballit ne pjesen e perparme dhe te siperme te kokes. Duke qene se kjo pjese e kokes eshte e bute populli e quan "buti i kokes". Shkencerisht njihet me emrin fontanele.
Kjo pjese nuk eshte e veshur me kocke. Vishet dhe zvogelohet pak nga pak me kalimin e muajve.
Per kete arsye e gjejme te hapur gjate gjithe vitit te pare e deri ne muajin e 15-te. Ne kete moshe ai mbyllet plotesisht. Ne rast se eshte shume i madh ose nuk mbyllet ne kohen e duhur duhet te mendojme se femija ka ndonje crregullim ose semundje sic eshte rakiti ose permbajtje e tepert e lengut te trurit (hidrocefali). Edhe ne rast se eshte shume i vogel ose mbyllet shume shpejt, gjate muajve te pare te jetes duhet te konsultohemi me mjekun sepse mund te gjendemi perpara nje semundjeje ose crregullimi sic mund te jete zhvillimi i manget i trurit etj.


Dalja e dhembeve.
Dhembete e pare qe i dalin femijes quhen dhembet e qumeshtit ose dhembe te perkohshem. Quhen keshtu pasi ata zevendesohen nga viti 5-6 nga dhembet e perhershem.
Dhembet e qumeshtit jane 20, ndersa dhembet e perhershem jane 32.

Kur fillojne te dalin dhembet.
Tek femijet e shendetshem zakonisht fillojne te dalin nga muaji i 6-te megjithse ka raste qe dalin edhe ne muajt e 7-te e 8-te edhe kur femija eshte plotesisht i shendetshem. Verehen edhe raste te jashtezakonshme kur femija lind edhe me dhemb ne goje. kjo nuk flet per zhvillim te parakohshem te femijes. Si dhembet e shfaqur qe ne lindje ose ata qe dalin shume shpejt ka mundesi te behen shkak per demtimin e gjirit te nenes. Dalja e dhembeve me vonese, pas muajit te nente krijon shqetesim tek prinderit dhe eshte e drejte qe ata te keshillohen me mjekun. Ka raste kur ky fenomen eshte i lidhur me rakitin, me crregullime te kockave ose te disa gjendrrave te brendeshme.

Radha e daljes se dhembeve.
Ne shumicen e rasteve, ne femijet e shendetshem, nga muaji i 6-te deri ne muajin e 12-te dalin 8 dhembet preres. Qe jane kater poshte dhe kater lart. Se pari dalin dy dhembet preres te poshtem qe zene vendin qendror dhe pas tyre dalin dy te sipermit. Me pas dy preresit anesore te siperm dhe dy anesoret e poshtem. Nga muaji i 12-te deri ne muajin e 18-te dalin kater dhemballet e para, dy lart dhe dy poshte.
Nga muaji i 12-te deri ne muajin e 24-t dalin kater dhembet e syrit. Nga muaji i 24-t deri ne muajin e 30-te dalin kater dhemballet e dyta. Ka raste kur nuk ndiqet kjo radhe dhe ky ndryshim mund te ndodhe pa ndonje shkak te vecante.

Rendesia e dhembeve per shendetin e femijes
Si dhembet e qumeshtit ashtu edhe dhembet e perhershem kane rendesi shume te madhe per shendetin e femijes. Dhembet kane veprimin e tyre kryesor per pertypjen dhe perpunimin e mire te ushqimeve. Veprimtaria e pertypjes fillon nga muajt e fundit te vitit te pare dhe vazhdon per gjithe jeten. Crregullimet, demtimet dhe semundjet e dhembeve pengojne perpunimin e tretjen e mire e te plote te ushqimeve dhe keshtu behen shkak per demtime te aparatit tretes dhe te gjithe organizmit. Crregullimet e dhembeve mund te pengojne te folurit qarte. Ato mund t'i japin fytyres pamje jo te hijshme, kjo gjendje verehet vecanerisht kur perputhja e dhembeve te siperm me ata te poshtmit nuk eshte e plote.

Kujdesi per dhembet
Kujdesi per dhembet fillon qe me dhembet e qumeshtit nga fundi i vitit te pare. Eshte e rendesishme te mesojme femijen te pertype mire ushqimet. Kur ushqimi permban sheqerna ose brumera eshte mire t'i japim ne fund nje sasi te vogel ushqimi qe pastron mire dhembet si p.sh. nje cope molle ose karote. Femijes mund t'ia pastrojme dhembet me nje garze te lagur me pak sode buke dhe eshte mire te mesohet she shplaje gojen pas cdo ushqyerje. duhet mesuar gjithashtu, pas vitit te dyte, te perdore furcen e dhembeve ne menyre korekte.
Vecanerisht ne darke pastrimi i dhembeve eshte i domosdoshem per mirembajtjen e tyre.


ZHVILLIMI I TRUPIT TE FEMIJES
Jemi ndalur ne menyre te vecante mbi peshen e femijes, mbi gjatesine e tij, mbi madhesine e kokes dhe daljes se dhembeve.
Te dhena e mesiperme mund te kapen dhe kuptohen me lehtesisht nga prinderit. Duke patur keto njohuri, prindi eshte ne gjendje te bashkepunoje me ngushte me mjekun dhe te kerkoje ne kohe ndihmen e tij. Zhvillimi normal i trupit te femijes ndodh kur zbatohet nje higjene e mire, kur ushqehet drejt, kur shfrytezohet ajri dhe drita e diellit, kur menjanohen ne kohe semundjet e ndryshme. Femija me zhvillim te mire ka peshe dhe gjatesi normale per moshen e tij, gjithashtu indet e buta i ka te mbushura. Keto shihen e preken tek kofshet dhe ne bark. Lekura eshte e paster dhe me ngjyre te gjalle. Ngjyra e gjalle vihet re dhe ne pjesen e brendeshme te gojes si dhe ne llapat e vesheve kur shihen kunder drites. Femija me zhvillim te mire e ka butin e kokes te hapur aq sa e lejon mosha e tij si dhe madhesi te rregullt te kokes. Rendesi per te vleresuar zhvillimin e femijes ka dhe oreksi i mire, te dalurit jashte ne rregull, tratja e plote e ushqimeve, gjumi i qete, qendresa e mjaftueshme kundrejt infeksioneve. Femija i zhvilluar mire ka gjithashtu gjalleri ne levizje, shikim te gjalle, kuptim dhe te folur ne kohe. Zhvillimi jo i mire i femijes ka shkaqe te ndryshme. Mund te themi ne pergjithesi se keta jane femije te mbajtur keq, pa higjene te mjaftueshme, pa shfrytezim te ajrit, te drites, te diellit e te levizjeve, pa ushqyerje te pershtatur per moshen; keta femije kane kaluar semundje te shpeshta ose te renda. Shkaqet mjekesore qe e cojne femijen ne prapambetje te zhvillimit fizik jane te shumta. Do te kujtojme mungesen e ushqimit ne sasi ose cilesi, tretjen e shfrytezimin e tij te pamjaftueshem, semundjet e zgjaturae te perseritura te rrugeve te frymemarrjes, te veshkave, te zemres, te melcise, te disa gjendrave te brendeshme si dhe semundjet ngjitese te shkaktuara nga mikrobet.
Materiali vazhdon...


Angeldust

Ne shkolle pashe nje flajer te tille dhe vendosa ta perkthej dhe ta shtoj ketu :)

Per te reduktuar rrezikun e Sindromes se Vdekjes se Paparashikuar te Femijes (SVPF)

Kjo eshte sindroma qe ndodh kur femijes i merret fryma dhe kur ai nuk eshte ne gjendje te levize apo te kthehet ne anen tjeter per shkak se kur eshte aq i vogel ne moshe muskujt e tij ende nuk kane fituar kontrollin e nje adulti, pra ai s'ka aq fuqi sa te parandaloje kete gjendje.

Ja disa masa parandaluese...

1. Gjithmone vendoseni femijen shtrire ne kurriz per te fjetur, edhe per dremitje te shkurtra.

2. Vendoseni femijen ne nje dyshek jo shume te bute, apo ku fundoset susta e krevatit., si p.sh. vendoseni ne nje djep me siguri te garantuar (safety approved crib)

3. Hiqni lodrat e buta e te mbushura me pupla nga hapesira e fjetjes es femijes.

4. Sigurohuni qe koka dhe fytyra e bebes, te mbahen te pambuluara gjate gjumit.

5. Mos lejoni pirjen e duhanit rrotull bebes suaj.

6. Mos lejoni qe bebja juaj te jete ne nje ambient shume te ngrohte apo te nxehte gjate gjumit.

7. Fol me perkujdesesit e femijes, gjysherit, dadot dhe gjithe te tjeret me femije per rrezikun e SVPF.


ZHVILLIMI I LEVIZJEVE, I TE KUPTUARIT DHE I TE MENDUARIT
Femija i porsalindur mban anesite e siperme dhe ato te poshtme pak te thyera dhe te tendosura kurse qafa eshte krejt e leshuar dhe perkulet sipas drejtimit qe i japim femijes. I porsalinduri kur nuk fle ben levizje te shumta si me krahet ashtu edhe me kembet por keto levizje nuk kane as qellim e as drejtim te caktuar. Pas lindjes foshnja eshte ne gjendje te thithe dhe te gelltise qumeshtin ose lengje te tjera. Por mundesia per te thithur dhe per te gelltitur flet per demtim te trurit te femijes. Kete mungese e kemi edhe ne femijet qe lindin me peshe te paket.
Pas diteve te para i porsalinduri degjon zhurmat e forta. Ne rast se shkaktojme zhurme te papritur prane tij shohim se ai ben levizje te menjehereshme te te gjithe trupit.
NE MOSHEN NJE MUAJSHE foshnja eshte ne gjendje te shikoje dhe te degjoje zhurmat. Ai vazhdon te beje levizje te shpeshta me krahet dhe me kembet, duke mbajtur grushtet mbyllur e te shtrenguar. Ne rast se e vendosim te shtrire barkas, shohim se ai ben perpjekje per te ngritur koken.
NGA MOSHA DY DERI NE GJASHTE MUAJ, foshnja jo vetem shikon por edhe ndjek sendet qe i vihen dhe i levizin perpara syve. Ai gjithashtu fillon te dalloje njerezit qe qendrojne prane tij, buzeqesh, kap dhe mban sendet qe i vihen ne duar. Ne rast se behet zhurme drejton shikimin dhe koken nga vendi prej ku vjen zhurma.
Pak nga pak gjate kesaj periudhe, levizjet e femijes nuk jane me te crregullta e te perseritura. Duart levizin me drejtim te caktuar per te kapur sendet qe i vihen perpara syve. Femija ngre dhe mban koken, kthehet dhe rrotullohet kur e leme te shtrire, qendron ndenjur kur eshte i mbeshtetur. Duart nuk i mban vazhdimisht te mberthyera por i liron, kap sende te ndryshme dhe i fut ne goje. Nga fundi i kesaj periudhe femija nxjerr disa tinguj si dhe disa rrokje te thjeshta si "ma", "ba". Keto aftesi foshnja i fiton pak nga pak. Kur verejme vonesa ne fitimin e ketyre aftesive duhet te marrim konsulte me mjekun.
NGA MUAJI I GJASHTE DERI NE MUAJIN E DYMBEDHJETE, zhvillimi i femijes si nga levizjet ashtu dhe nga ana psikike behet mjaft i shpejte. Shpejt femija qendron ndenjur pa mbeshtetje, zvarritet duke perdorur duart dhe kembet, perpiqet te ngrihet duke u mbeshtetur ne anet e rrethores ose te shtratit, ngul kembet ne toke. Nga muajt e funit te vitit femija qendron mire ne kembe kur eshte i mbeshtetur dhe perpiqet te beje hapat e para. Sendet qe ka ne dore ka mundesi t'i kaloje ne doren tjeter. gjate kesaj periudhe njeh dhe dallon mjaft mire njerezit e rrethit te tij, buzeqesh dhe qesh me kuptim. Shfaq qarte shenjat e kenaqesise dhe te hidherimit, qan per shkaqe shpesh te kuptueshme, shqipton me mire rrokjet dhe ndonje fjale te shkurter. Njekohesisht fillon te njohe kuptimin e disa fjaleve. Ne kete moshe, femija kap lojnat, i tund, i perplas. shika ndaj ushqimeve behet me e zhvilluar. Shpesh merr lugen per te cuar ushqimin ne goje. Ne rast se tregohet kujdes i mjaftueshem pas vitit, femija eshte ne gjendje te tregoje se kur do te kryeje nevojat.
RRETH MOSHES 18 MUAJSHE femija ecen me mjaft siguri, ngjit shkallet, luan me femije te tjere, njeh dhe perdor mjaft fjale dhe lidh fjali te thjeshta. Ushqehet vete me nje fare sigurie duke e shpene lugen me ushqim ne goje. Ne kete moshe ai tregon interes dhe shikon me vemendje figurat e librave, perdor lapsin dhe shenon vija te crregullta.
NGA MOSHA DY VJEC femija fiton pavaresi jo vetem duke levizur e ecur lirisht por njihet dhe me dhomen e orendite e ndryshme te shtepise. Ne kete moshe pasurohet fjalori me fjale e fjali te reja, madje behet kurioz dhe shtron pyetje. Prinderit njihen shume me mire me disa prirje qe paraqet femija si kenaqesia, pakenaqesia, kokefortesia, bindja etj.
NGA MOSHA DY DERI NE TRE VJEC femija njeh mire figurat e ndryshme ne libra dhe dallon ngjyrat kryesore. Ben pyetje te shumta dhe eshte ne gjendje t'i pergjigjet pyetjeve kur keto lidhen me sferen e jetes se tij. Kujtesa zhvillohet mire dhe arrin te ushqehet vete pa shume veshtiresi.
NGA VITI I TRETE DERI NE VITIN E GJASHTE zhvillimi i levizjeve i te kuptuarit dhe i te menduarit perparon dhe e ben femijen te afte te per te filluar shkollen dhe per te bere jete te pavarur.
Zhvillimi i levizjeve, i te kuptuarit i te menduarit, i te folurit, i kujteses, i sjelljeve ndryshon nga nje femije tek tjetri. Ne ato raste kur femija qendron gjate i vetmuar, i vecuar dhe ne pamundesi per te bere levizje te lira e te gjalla, zhvillimi i tij mbetet pas. Keshtu ndodh edhe kur femijes nuk i jepen lojna, kur nuk shikon buzeqeshje, kur nuk degjon fjale perkedhelese dhe kur ka lidhje te kufizuara me njerezit dhe ambjentin. Nenat e njohin mire rendesine e lidhjes me femijen. Ato i buzeqeshin, e perkedhelin, i kendojne, e marrin ne krahe, e mesojne te beje levizje, te qendroje ne kembe, te ece, te njohe njerezit dhe sendet qe e rrethojne. Ne zhvillimin e femijes ka ndikim edhe ushqyerja e tij. Truri qe merr ushqim te papershtatshem ose te pamjaftueshem ne sasi dhe ne cilese, zhvillohet me vonese. Per kete arsye duhet t'i kushtojme rendesi ushqyerjes se femijes per te bere te mundur zhvillimin normal.
Levizjet e lira qe femija ben vete, levizjet e thjeshta qe i bejne atij prinderit, pastrimi i rregullt, veshmbathja e pershtatshme, gjumi i mjaftueshem, shetitja ne ajer te paster, drita e dielli, veprojne jo vetem mbi zhvillimin motorik por edhe mbi zhvillimin psikik te femijes.
Demtimet e foshnjes gjate lindjes, frymemarrja e vonuar, semundjet qe prekin trurin, sistemin nervor dhe gjithe organizmin pengojne zhvillimin e rregullt e te plote te psikikes e te intelektit te femijes.
Vazhdon...


SI NDIKON SHTATZANIA MBI GRUAN DHE FOSHNJEN
Shtatzania eshte nje gjendje fiziologjike, e natyrshme e cila nuk demton organizmin e nenes nese tregohet kujdesi i duhur. Gjate shtatzanise foshnja (fetusi) formohet dhe zhvillohet duke marre lenden ushqyese nga gjaku i nenes. Kur nena eshte e shendetshme, merr ushqim te mjaftueshem dhe ben jete te rregullt, foshnja zhvillohet mire dhe lind i shendetshem. Ne rast se nena semuret ose nuk ben jete te pershtatshme per gjendjen e saj, foshnja demtohet dhe mund te linde e dobet ose e semure. Gjithashtu ka mundesi qe shtatzania te perfundoje ne deshtim ose lindje te parakoheshme.
PUNA GJATE SHTATZANISE
Gjate shtatzanise gruaja mund dhe duhet te vazhdoje te punoje sipas kushteve te caktuara nga mjeku. Puna fizike dhe levizjet e pershtateshme jo vetem qe nuk jane te demshme por vlejne per mbarevajtjen e shtatzanise. Ne raste te rralla, kur mjeku e sheh te nevojshme gruaja shtatzane duhet t'i nenshtrohet regjimit. Puna e gruas shtatzane konsiderohet puna pa sforco e ngarkese, pa qendrime te zgjatura ne kembe. Me levizje ne kuptojme ecjen e perditeshme si dhe disa ushtrime te kufizuara per muskulaturen e barkut. Puna e rende fizike e demton gruan shtatzane. Eshte i papershtatshem qendrimi i saj kerrusur, mbartja e peshave te medha, terheqja e tyre dhe ngritja e sendeve me peshe te madhe.
MENJANIMI I SHQETESIMEVE
Gruaj shtatzane duhet te gjeje qetesi brenda familjes dhe shoqerise. Ajo duhet ta prese femijen me gezim dhe pa frike. Kete gezim duhet ta ndjeje jo vetem cifti por edhe rrethi familjar. Ajo duhet te njoftoje pa ndrojtje gjendjen e saj qe nga shenjat e para te shtatzanise.
USHQYERJA E GRUAS SHTATZANE
Ne kete periudhe duhet bere kujdes per ushqyerjen.
Sasia dhe kalorite e ushqimit duhet te jene te mjaftueshme. Cilesia e ushqimit ka shume rendesi. Ushqimi i pamjaftueshem dhe jocilesor e demtojne ate dhe nuk lejojne zhvillimin e plote te femijes. Foshnja terheq lende me vlere nga trupi i nenes duke i sjelle deme asaj.
Ne shtatzani gruaja duhet te marre ushqime me perberje te ndryshme, jo ushqim te njeanshem. Ajo ka nevoje per proteina dhe keto lende i merr nepermjet mishit, qumeshtit, peshkut, vezes, djathit, bizeleve, fasuleve, thjerzave etj.
Yndyrnat i siguron nga gjalpi, vajra, dhjamra dhe veze.
Sheqernat nga buka, makaronat, orizi, patatet, perimet dhe frutat.
Kriprat minerale dhe vitaminat nga perimet dhe frutat duke i konsumuar ne menyre te rregullt e te perditeshme. Kripa e gjelles duhet perdorur me kriter. Pijet alkoolike jane te demshme edhe duhani gjithashtu. Ajo nuk duhet te pije duhan as gjate periudhes se qumshit, kur ka foshnjen ne gji.
HIGJENA
Eshte e rendesishme qe ajo te mbaje nje higjene te rregullt. Ajo duhet t'i kushtoje rendesi gjinjve jo vetem ne drejtim te higjenes por te ndihmoje per veten per te mos patur probleme gjate ushqyerjes se femijes ne gji. Gjinjte pas dushit, duhen masazhuar me nje rrobe te paster dhe paksa te ashper sepse keshtu pakeson mundesine e shfaqjes se plasave (regadeve) te cilat pengojne rrjedhjen e qumeshtit dhe favorizojne infeksionet.
KUJDESI PER DHEMBET
Gjate shtatzanise vihen re brerje ose demtime te dhembeve. Nese behet kujdes keto demtime nuk shfaqen.
Ushqimi duhet marre i plote dhe me lende qe permbajne kalcium e fosfor. Keto gjenden ne qumesht, djathe, mish, veze, peshk, perime, buke.
Ne 3-4 muajt e fundit gruaja shtatzane duhet te marre vitamine D ne sasine 800 njesi ne dite. Kjo vlen jo vetem per dhembet por edhe per ruajtjen e shendetit te nenes dhe zhvillimin e femijes. Kontrolli tek stomatologu behet rregullisht nje here ne muaj.


Vajza pa emer

juve beni mire qe beni tema te tilla ne forum por disa gjera nuk jane shume te qarta persa i perket perkujdesit te gruas gjate shtatezanise. doja te thoja qe gruaja shtatezane nuk merr vetem vitamin D ne muajt e fundit, por sidomos ne 12 javet e para te shtatezanise ajo duhet te kete me shume kujdes se ne muajt e tjere sepse rreziku per te deshtuar (miscarrage) femijen eshte me i madh se ne cdo muaj tjeter. ne 12 javet e para gruaja duhet ta veje ne dijeni partnerin e saj qe nuk duhet te kene marredhenie gjate kesaj kohe. mbas 12 javeve te para atehere rrisku eshte me i paket dhe cifti mund te kryeje marredhenie rregullisht. por gjithashtu ne 12 javet e para te shtatezanise gruaja duhet te marri iron tablets (Hekur) e cili ndihmon per zhvillimin e kokcave te femijes por gjithashtu dhe per forcimin e kokcave te gruas. kjo tablet duhet marre cdo dite per 12 jave. gjithashtu gruaja duhet te beje analize te gjakut ne javen e 12 dhe nje scan per te pare zhvillimin e femijes. nje scan tjeter behet ne javen e 20 dhe nje ne javen e 36 per te pare ndonje pazhvillim te femijes apo ndonje abnormalitet. ne javen e 12 scan behet per te pare se sa femije jane. keshtu qe gruaja eshte ne dijeni te plote se si te kujdeset nqs ka binjake ose me shume. analizat e gjakut duhet te behen rregullisht. dhe gjithashtu duhet pasur parasysh per ndonje semundje qe mund te kene anetare te familjes (nena,babai) e cila mund te marre femija nqs kontrolli nuk behet rregullisht. gruaja duhet te beje kontroll te mjeku cdo 4 jave ne 6 muajt e pare pastaj cdo 2 jave deri ne muajin e 8 dhe cdo jave ne muajin e fundit. nje shatezani e rregullt eshte 40 jave, por nje femije mund te lindi midis javes se 37-42. pra femija mund te lindi 2 jave perpara ose 2 jave mbrapa javes se 40. ne qofte se femija nuk lind deri ne fund te javes se 42 atehere mjeku duhet te beje nderhyrje per te lindur femijen. ne kete nderhyrje nuk eshte e thene nje operacion por nje nderhyrje per te sjelle dhimbjet e lindjes dmth per te cuar gruan ne lindje te rregullt naturale.


Nuk ka mbaruar materiali ende.


FRYMEMARRJET E PARA TE FEMIJES
Porsa del ne jete dhe shkeputet nga organizmi i nenes i porsalinduri fillon te qaje, te bertase me force. Kjo eshte shenja me e mire qe flet per gjallerimin e foshnjes. Nese pas lindjes foshnja nuk qan do te thote qe ka pengesa ne rruget e frymemarrjes.
Ne kete rast kemi te bejme me asfiksi ose anoksi.

SHKAQET E ASFIKSISE
Ato jane nga me te ndryshmet. Me shpesh eshte prezente ne ato raste kur femija ka thithur mukus, gjak ose lengje te tjera gjate kalimit neper rruget e lindjes. Me rralle asfiksine e shohim kur femija eshte demtuar ose goditur ne tru, kur kerthiza eshte lidhur rreth qafes ose kur mushkerite dhe zemra nuk kane zhvillim normal. Femija me asfiksi nuk bertet, nuk merr fryme, ose merr fryme ne menyre te crregullt dhe te kufizuar. Ai duket i nxire ose i zbehte ne fytyre ose ne pjese e tjera te trupit. Asfiksia e zgjatur, me ngjyre te zbehte te lekures dhe pa levizje te gjalle shpesh perfundon ne vdekje ose ne demtime te renda te foshnjes.
SI VEPROHET
Futet nje tub gome(aspirator) ne goje, deri tek gryka dhe thithen lengjet qe mund te kene mbetur ne rruget e frymemarrjes. Kur lengjet kane kaluar poshte behet e nevojshme futja e nje tubi me te holle. Pasi lirohen rruget e frymemarrjes dhe femija reagon, pompohet ajer me nje aparat te vecante ne mushkerite e foshnjes. Te gjitha keto veprime behen duke mbajtur trupin e foshnjes te pjerret, me koken me poshte se trupi.

KERTHIZA
Menjehre pas lindjes behet lidhja dhe prerja e kerthizes. Ky veprim behet sapo kane pushuar rrahjet e saj. Cungu i kerthizes se prere lyhet me alkool dhe 1% jod. Me pas ngrihet lart per t'u fiksuar qe te mos levize. Kerthiza nese eshte e lagur ose e ndotur duhet mjekuar.

KUR BIE KERTHIZA
Cungu i kerthizes thahet pak e nga pak dhe shkeputet vete 5-10 dite pas lindjes. Tek unaza e kerthizes mbetet nje plage e vogel qe sherohet me kalimin e kohes. Deri sa te sherohet ajo duhet trajtuar me alkool dhe pudra. Nuk keshillohet te laget vendi i kerthizes pa u shkeputur.

KUJDES
Cungu i kerthizes si dhe plaga qe mbetet kur ajo bie, jane rruge nga mund te kalojne lehte infeksionet ne trupin e femijes. Eshte gabim trajtimi i kerthizes me lende te papershtatshme. Kur cungu i kerthizes mbetet i lagesht duhet bere kujdes. Nga kerthiza mund te kete edhe rrjedhje hemorragjie. Ndodh qe pas renies se cungut te kerthizes, ne plagen e vogel qe ka mbetur hapur, formohet nje ngritje e vogel, e skuqur si mish i huaj qe merr trajten e kerpudhes.Ne kete rast kemi te bejme me granulomen ose me kerpudhen e kerthizes e cila mjekohet me nitrat argjendi.
Ne raste te avancuara infeksionesh, foshnja trajtohet me antibiotike.


MBROJTJA NGA INFEKSIONET
Foshnja e porsalindur mbrohet nga infeksionet duke krijuar kushte te pershtatshme ne dhomen e tij. Mikrobet q sjellin infeksione ai i merr nga njerezit qe i afrohen dhe i qendrojne prane. Per kete arsye, pervec prinderve dhe te afermve qe i sherbejne, nuk duhet t'i afrohet askush tjeter. Jo cdo vizitor duhet te qendroje prane femijes. Gjithashtu edhe femijet e rritur qe kerkojne te luajne me foshnjen duhet te shmangen. Kur te afermit e foshnjes jane te semure, duhet te perdorin maska mbrojtese.
TE QARET E FOSHNJES
I porsalinduri fle i qete diten dhe naten. Ai qendron zgjuar kur ushqehet dhe nderrohet. I porsalinduri qan kur kerkon te pije, te nderrohet ose kur e shtrengon apo ngacmon ndonje rrobe e papershtatshme. Gjithashtu qan kur ka gazra ne zorre dhe kur nuk mbahet rregulli i ushqyerjes.
I porsalinduri qan kur mesohet te lekundet ne shtrat ose ne krahe. Ai qan edhe kur eshte i semure. Nena e vemendeshme konstaton arsyen.

USHQYERJA E TE PORSALINDURIT
Qumeshti i gjirit eshte ushqimi me i pershtatshem dhe me i domosdoshem. Ai nuk mund te zevendesohet plotesisht nga asnje ushqim tjeter. Kulloshtra, qumeshti i diteve te para ka rendesi te vecante per te porsalindurin. Rendesi te vecante ka edhe venia e shpejte ne gji e foshnjes. Thithja e gjirit eshte alternativa me e mire per te bere ardhjen e shpejte te qumeshtit. Higjena e gjinjve eshte e rendesishme. Nuk duhen lene papasterti qumeshti.

TE DALURAT JASHTE TE TE PORSALINDURIT
Te dalurat jashte te te porsalindurit gjate diteve te para te jetes quhen mekonium. Ato ndryshojne nga faza tjeter e jashteqitjes pasi foshnja ka marre ushqim. Mekoniumi formohet ne zorret e femijes (fetusit) gjete jetes se tij ne mitren e nenes. ai perbehet nga lende te ndryshme qe ka gelltitur fetusi si leng amniotik, qeliza e lende te tjera te zorreve e te temthit.. Mekoniumi ka ngjyre te gjelbert te mbyllur. ai nuk ka ere dhe nuk permban mikrobe. I porsalinduri e nxjerr kete mase fill pas lindjes dhe ne 3-5 ditet ne vazhdim. Pas ketyre diteve te dalurat jashte marrin pamje tjeter dhe kane perberjen e ushqimit qe ai merr. Ne rastin e ushqyerjes me gji ato jane te buta dhe te ngjashme me te verdhen e vezes. Nxjerrja e mekoniumit ka rendesi dhe duhet te ndiqet sepse ne rast se i porsalinduri nuk e nxjerr ka mundesi te kete te bllokuar vrimen e daljes se zorreve. Ne kete rast i nenshtrohet nderhyrjes kirurgjikale pasi pasojat jane vdekjeprurese.
Ujet e holle del gjate lindjes ose shpejt pas lindjes. Gjate dites se pare, i porsalinduri lag 1-4 here ne dite.
Pas dites se pare 6-10 here ne dite.


TEMPERATURA E TRUPIT TE FOSHNJES
Temperatura e trupit te foshnjes se porsalindur ka prirje te ulet shpejt pas lindjes dhe arrin 36 grade ose me pak.
Pastaj kemi ngritje te lehte te temperatures dhe arrin deri ne 37 grade ose pak me lart nga dita e dyte ose e trete. Ne femijet e lindur nen peshe ose premature temperatura e trupit ka tendenca zbritjeje. Gjate javes se pare te jetes, temperatura e te porsalindurit nuk ka qndrueshmeri.Duhet bere kujdes ne kete faze per temperaturen e ambjentit. Ajo duhet te jete normale.

ZMADHIMI I GJENDRAVE TE GJIRIT
Ne disa raste ne foshnjet e porsalindura verehet zmadhim i gjendrave te gjirit gjate diteve te para te jetes. Ky fenomen ndeshet edhe tek femrat edhe tek meshkujt. Kjo ndodh per shkak te qarkullimit te hormoneve. Keto i kalojne foshnjes nga nena. Keto gjendrra mund te nxjerrin edhe nje leng te ngjashem me qumeshtin. Keto gjendrra ulen vete dhe nuk duhen shtrydhur sepse demtohen.

VERDHEZA NE MOSHEN E TE PORSALINDURIT
Verdheza ne moshen e te porsalindurit takohet shpesh. Ajo mund te jete e lehte ose e rende.
Disa here ngjyra e verdhe e lekures se te porsalindurit eshte aq e zbehte sa nuk bie ne sy, here te tjera me e theksuar. Ngjyra e bardhemes se syrit nuk ndryshon. edhe urina mbetet e paster. Gjendja e pergjitheshme e femijes mbetet e mire. Verdheza e zakonshme fillon te duket nga dita e 2-te e deri ne diten e 4-t dhe zhduket vete nga fundi i javes se pare ose fillimi i javes se dyte te jetes. Verdheza e zakonshme nuk ka nevoje per mjekim. Femija eshte mire te marre qumesht gjiri mjaftueshem.

VERDHEZA NE INFEKSIONET
Ne infeksionet e ndryshme te femijes se porsalindur, si ne ato qe perhapen ne te gjithe organizmin ashtu edhe ne ato qe prekin melcine e zeze, kemi te bejme me verdhez mjaft te theksuar si ne lekure ashtu edhe ne bardhemen e syrit. Ne keto raste gjendja eshte e rende.

VERDHEZA NE MUNGESEN E RRUGEVE TE TEMTHIT
Ne raste te rrala femija lind me nje te mete ne rruget e temthit. Keto jane te mbyllura dhe keshtu temthi nuk ka mundesi te lirohet e te kaloje nga melcia deri ne zorre. Ne keto raste ngjyra e verdhe behet me theksuar me kalimin e diteve dhe te javeve. Ujet e holle ka ngjyre te erret ndersa jashteqitja eshte e zbehte.
Kjo lloj verdheze nuk ka mjekim. Rralle, me ane te nderhyrjes kirurgjikale mund te hapen rruget e kalimit te temthit.

VERDHEZA NGA SEMUNDJA HEMOLITIKE
Ne gjakun e njerezve gjenden te ashtuquajturat grupe te zakonshme, disa nengrupe si dhe faktori rezus. Shumica e njerezve e kane faktorin rezus, prandaj quhen rezus pozitiv. Ata qe nuk e kane quhen rezus negativ. Ne rast se nje grua rezus negativ mbetet shtatzane, duke qene burri i saj rezus pozitiv, zakonisht femija eshte rezus pozitiv si i ati. Ne shtatzanine e pare cdo gje shkon ne rregull. Me perseritjen e shtatzanise, ose kur nena ka marre transfuzione gjaku rezus pozitiv, foshnja mund te linde me shenja verdheze dhe anemie. Keto jane te lehta ose te renda. Ka mundesi qe foshnja ne kete rast te linde i vdekur.
Ne rast semundjeje hemolitike te theksuar, i porsalinduri mund te shpetoje duke i bere nderrimin e gjakut me transfuzione te perseritura e te zgjatura me gjak rezus negativ. Ky proces behet menjehere pas lindjes.
Qe te mos shfaqet semundja hemolitike e te porsalindurit nuk duhet te lejohet qe njerezve e vecanerisht femrave rezus negativ t'u behet gjak rezus pozitiv. Mjekesia disponon nje lende qe quhet imunoglobuline anti D. Duke ia injektuar nenave kete lende menjehere pas lindjes pakesohet mundesia e shfaqjes se semundjes hemolitike ne shtatzanine e ardhshme.


SHKAQET E LINDJES SE FEMIJES ME PESHE TE VOGEL
Femija mund te linde me peshe te vogel nen 2500 gr per shkaqe te ndryshme.
- Lind nen peshe ne ato raste kur lindja behet pa mbushur nena zgjatjen e rregullt te shtatzanise, qe eshte cikli 9 muajsh. Nre keto raste themi qe lindja eshte premature. Keto lindje i hasim ne ato raste kur nena ka patur crregullime, semundje, goditje ose lodhje te madhe fizike gjate shtatzanise.
-Ne disa raste ndodh kjo lindje pa shkak te dukshem. Shumica e femijeve premature lindin ne peshen 2000-2500 gram. Keta rriten me me lehtesi se ata qe lindin nen 2000 gram dhe vecanerisht nen 1800 gram.
-Femija lind ne kohen e duhur por me peshe nen 2500 gram. Keto lindje i takojne me shpesh rasteve binjake. Ndonjehere kjo ndodh kur nena ka patur dobesim te forte te organizmit gjate shtatzanise ose kur te dy prinderit jane te shkurter dhe te imet ne trup.

SI PARAQITEN FEMIJET NEN PESHE
Keta femije paraqesin ndryshime nja njeri-tjetri. Ne ato raste kur pesha e lindjes eshte afer 2500 gram femija ka ndryshime me te pakta. Ne rastet kur pesha eshte nen 1800 gram femija ka ndryshime te medha si nga pamja e jashtme ashtu dhe nga zhvillimi i organeve.
Femijet e lindur me peshe te vogel zakonisht kane edhe trupin me te shkurter. Koka e tyre duket me e madhe ne krahasim me trupin.

DISA VECORI TE FEMIJEVE NEN PESHE
Femijet e parakohshem, vecanerisht kur pesha e lindjes eshte nen 1800 gram, kane force te kufizuar, nuk bertasin me gjalleri, thithin gjirin dobet, mund te mos jene ne gjendje te gelltisin qumeshtin. Keshtu tretja e ushqimit behet me veshtiresi. Femijet e parakohshem humbasin nxehtesi dhe keshtu ftohen shpejt. Ne rast se lihen ne dhome te ftohte dhe te veshur ne menyre te pamjaftueshme, temperatura e trupit bie ne 35 grado ose me poshte. Kjo ftohje e organizmit sjell deme. Keta femije kane qendrese te ulet ndaj mikrobeve dhe infeksioneve dhe gjendja e tyre rendohet shpejt.
Kur pesha e lindjes eshte me afer 2500 grameve, femija ka mundesi me te medha per te jetuar. Ne rastet kur pesha eshte nen 1800 gram, mundesia per te jetuar eshte me e paket. Kur nenpesha eshte rrjedhim i semundjeve te nenes gjate shtatzanise, si verdheza, semundje te zemres apo te veshkave, mundesite e foshnjes per te jetuar jane te pakta. Kur femija lind nenpeshe dhe nena nuk ka kaluar semundje gjate shtazanise, mundesia per te jetuar eshte me e madhe. Kjo ndodh edhe kur kemi lindje binjakesh.

KUJDESI PER FEMIJET E PARAKOHSHEM
-Mbajtja e temperatures se trupit ne shifrat normale.
-Ushqyerja e kujdesshme sipas mundesive dhe nevojave te
femijes.
-Ruajtja nga semundjet dhe infeksionet.
Duhet patur parasysh qe temperatura e femijes nen peshe duhet ruajtur ne limitin 36-37 grade.
Temperatura e ambjentit ku qendron femija duhet ruajtur ne 23-25 grade. Ne stinet e nxehta jo me shume se 27 grade. Dhoma e femijes duhet te kete lageshtire te mjaftueshme. Ajri i nxehte dhe i thate eshte i demshem. Edhe ajri i mbyllur eshte shume i demshem. Ajri i dhomes ku rri femija duhet te nderrohet vazhdimisht. Veshjet dhe mbulesat nuk duhet ta shtrengojne femijen. Ne rast se temperatura e dhomes eshte e pamjaftueshme per femijen e lindur nen peshe, duhet te marrim masa per ngrohjen e saj.


USHQYERJA E FEMIJES
Prinderit duhet te zoterojne njohuri te sakta mbi kete problem. Ata duhet te dine lendet kryesore qe permbajne ushqimet. Nese ushqimit i mungojen keto lende atehere ai eshte i pamjaftueshem per femijen. Ushqimi kryesor eshte gjiri. Ne rast se mungon gjate gjashte muajve te pare te jetes duhet zevendesuar me qumesht lope te perpunuar e te plotesuar. Lendet e domosdoshme qe duhet te permbajne ushqimet jane; Proteinat, yndyrnat, karbohidratet ose sheqernat, kriprat minerale, vitaminat, uji.
PROTEINAT
Jane lende te rendesishme e te domosdoshme ushqyese per zhvillimin e organizmit, ndertimin dhe riperteritjen e indeve, per formimin e fermenteve dhe hormoneve. Proteinat sherbejne edhe si burim energjie. nje gram proteine jep rreth 4 kalori. Proteinat perbehen nga aminoacide te ndryshme. Ato kane prejardhje bimore dhe shtazore.
Proteinat me prejardhje shtazore gjenden ne mish, peshk, djathe, qumesht, veze, gjize, tru, melci.
Proteinat me prejardhje bimore gjenden ne dritherat, ne miellin e dritherave, ne buke, ne oriz, ne bizele, ne thjerza. Ushqimi i femijes duhet te permbaje me teper proteina shtazore se sa bimore.
Sasia e priteinave qe kerkon organizmi i femijes per cdo kilogram peshe, ne perpjestim me peshen eshte me e madhe se ajo qe kerkon organizmi i te rriturit. Organizmit te te rriturit i mjafton 1 gram proteine per cdo kilogram peshe, ndersa femija i vogel ka nevoje per 2.5 deri ne 3 gram proteina per cdo kilogram peshe.


PERBERJA E QUMESHTIT TE NENES
Qumeshti i nenes ka perberje te tille qe i pershtatet
plotesisht nevojave te foshnjes gjate 5-6 muajve te
pare te jetes.
Qumeshti i nenes trete plotesisht dhe me lehtesi
nga organizmi dhe aparati tretes i femijes. Perse
tretet me lehte dhe ndikon ne zhvillimin e femijes?
Dihet rendesia qe kane proteinat per zhvillimin e
trupit dhe te trurit. Proteinat ne qumeshtin e gjirit
gjenden ne ate sasi qe i duhen organizmit te femijes.
Ato kane nje perberje te vecante dhe thithen e
pervetesohen plotesisht nga organizmi i tij. Proteinat
ne qumeshtin e lopes gjenden ne sasi me te madhe por
ato pervetesohen pak dhe keq nga femija.
Yndyrnat ne qumeshtin e gjirit gjenden ne sasi
mjaft te madhe. Perberja e tyre eshte e tille qe
plotesojne nevojat e organizmit pa e lodhur ate.
Yndyrnat ne qumeshtin e lopes jane me pak te tretshme
dhe me vlere me te paket.
Sheqernat ne qumeshtin e gjirit gjenden ne nje
forme te vecante (laktoze) qe tretet lehte, ushqen
mire femijen dhe pengon zhvillimin e mikrobeve ne
zorret e tij. Qumeshti i lopes e ka laktozen ne sasi
me te paket dhe me pak te tretshme, keshtuqe
detyrohemi ta plotesojme me sheqerin e zakonshem qe
nuk eshte shume i pershtatshem per femijen e vogel.
Vitaminat gjenden ne sasi ne qumeshtin e nenes. Ato
kalojne ne gojen e femijes pa u demtuar. Perkundrazi,
shumica e vitaminave qe gjenden ne qumeshtin e lopes
demtohen sepse ky qumesht zihet para perdorimit.
Disa vitamina qe mungojne ose gjenden ne sasi te
paket ne cdo lloj qumeshti, duhet t'i shtohen femijes
ne nje moshe te caktuar. Femija ka nevoje per vitamine
D dhe C edhe kur eshte me qumesht gjiri por ne sasi me
te paket se sa kur eshte me ushqyerje te huaj.
Qumeshti i gjirit permban disa lende mbrojtese qe
nuk gjenden ne qumeshtin e lopes. Keto lende qe quhen
antikorpe, lizozime etj. mbrojne zorret dhe gjithe
organizmin nga zhvillimi e shumezimi i disa bakterieve
te demshme.
Qumeshti i nenes kalon ne gojen e femijes i paster
dhe pa mikrobe. Qumeshti i lopes kalon nje rruge me te
gjate deri ne gojen e femijes. Gjate kesaj rruge
marrin papasterti edhe qumeshti edhe ena ku vendoset
ky qumesht.
Qumeshti i nenes ka gjithmone temperaturen e
pershtatshme per femijen.
Ushqimi i huaj nuk e ruan
kete temperature si qumeshti i gjirit qe eshte me e
pelqyeshmja per femijen.
Ushqyerja me gji krijon lidhje te shpejte afrimi e
terheqje midis nenes dhe femijes. Kjo ka rendesine e
vet te vecante. Duhet te bindemi per vlerat qe ka
qumeshti i nenes. Cdo ndryshim apo shtese ne ushqim
duhet bere me kujdes.

USHQYERJA E FOSHNJES ME GJI GJATE DITEVE TE PARA TE
JETES

Ushqyerja me gji gjate diteve te para te jetes ka
shume rendesi. kjo percakton cfar rruge do te marre
femija ne kete drejtim. Ne rast se nuk ndihmohet nena
gjate diteve te para, mund te behen shume gabime qe do
te pengojne vazhdimin e nje ushqyerje te rregullt te
femijes.
Foshnja e porsalindur lihet e qete gjate oreve te
para te jetes. Nena dhe femija kane nevoje per nje
periudhe te shkurter pushimi.
Ne rastet e lindjes ne peshe normale dhe kur nuk
shfaq shqetesim, femija lihet pa gji per rreth 12 ore.
Gjate ketyre 12 oreve te para foshnja mund te nxjerre
me te vjella lengjet e gelltitura gjate lindjes. Gjate
kesaj kohe ai urinon dhe mund te dale jashte.
Ne rastet kur ai tregon shqetesim dhe qan, mund t'i
jepet pak uje i zier me pak sheqer.
Kur nena eshte ne gjendje te mire dhe foshnja
kerkon te pije, mund te vihet ne gji me shpejt, nga
8-10 ore pas lindjes.
Koha e venies ne gji mund te zgjase mbi 12 ore kur
nena ka lodhje, si rrjedhim i nje lindje te veshtire
ose i nje nderhyrjeje.
Eshte mire qe venia ne gji e femijes mos t'i kaloje
24 oret.
Femija qe ka lindur me peshe te madhe dhe fle i qete
zakonisht lihet pa pire edhe 24 ore.


SI I JEPEN LENGJET FEMIJES SE PORSALINDUR
Lengjet, femijes se porsalindur, i jepen me luge te vogel te sterilizuar ne uje te valuar.
Lengjet jepen me shume kujdes per te mos i shkaktuar femijes zenie fryme dhe kjo ndodh kur lengjet kalojne ne rruget e frymemarrjes.
Lengjet nuk duhet t'i jepen femijes me shishe e biberon sepse keshtu ai thith me lehtesi. Duke u mesuar keshtu ai do te kete pengese ne kapjen e gjirit. Thithja e gjirit kerkon force me te madhe dhe keshtu foshnja mesohet dhe kerkon biberonin dhe le pas dore gjirin.

PSE FEMIJA DUHET MESUAR TE VIHET
SHPEJT NE GJI
Venia e shpejte ne gji e te porsalindurit eshte menyra me e mire per te ndjelle qumeshtin.
Venia e shpejte ne gji e meson femijen me veprimin e thithjes se gjirit. Ky eshte instikt natyral qe femija e mbart.
Kur foshnja vihet me vonese ne gji ka pasoja.
-Qumeshti vjen me vonese ose nuk vjen fare dhe keshtu humbet.
-Femija harron ose humbet refleksin e thithjes.
Ne ato raste kur femija lind nen peshe aftesia e thithjes zhvillohet me vonese. Duhet kembengulur me durim per te mesuar venien e femijes ne gji.

ARDHJA E QUMESHTIT
Pas lindjes, tek gruaja lehone, vihet re tendosja dhe fryrja e gjinjve. Kemi te bejme me ardhjen e qumeshtit. Tek disa gra kjo ndodh menjehere, brenda pak oreve. Ne raste te tjera mund te vonoje edhe 2-3 dite.
Ardhja e qumeshtit verehet zakonisht nga dita e dyte deri ne diten e peste te lindjes. Qumeshti vjen me vone tek grate qe lindin per here te pare dhe me shpejt ne lindjet e dyta. Gjithashtu tek disa gra qumeshti vjen me shejt dhe ne sasi me te madhe, ndersa ne disa gra te tjera ai vjen me vone dhe ne sasi me te paket.
Ardhja e qumeshti eshte proces natyral qe lidhet me daljen ne qarkullim te disa hormoneve. Sa me shpejt ta thithe femija gjirin aq me shpejt vjen qumeshti. Edhe kur vjen shume pak qumesht duhet insistuar.
Kur qumeshti vjen me vonese perpiqemi ta terheqim me pompe ose ta shtrydhim me duar pa demtuar gjendren. Eshte efikase ne kete rast te vendoset ne gji nje femije i shendoshe e i zhvilluar sepse ndihmon me forcen thithese.

CILESITE E QUMESHTIT TE DITEVE TE PARA
Qumeshti i diteve te para quhet kulloshter. Kulloshtra ka ngjyre te verdhe dhe eshte me e trashe se qumshti i diteve te mepasme. Ajo ka vlere dhe nuk duhet humbur.
Kulloshtra permban sasi te medha proteinash e kriperash dhe tretet lehte nga i porsalinduri gjithashtu permban edhe antikorpe te cilat i sherbejne organizmit te femijes per t'u mbrojtur. Kulloshtra ka veti te ndihmoje per lirimin shpejte te zorreve te te porsalindurit nga mekoniumi. Kulloshtra nxirret nga gjiri gjate javes se pare dhe me pak edhe gjate javes se dyte te lindjes. Pak nga pak ajo shnderrohet ne qumeshtin e vertete qe ndryshon ne perberje nga kulloshtra.

SA HERE VIHET NE GJI FOSHNJA GJATE DITEVE TE PARA TE JETES
Per here te pare foshnja vendoset ne gji pas 12 oresh. Dy ditet e para te jetes vihet cdo 3 ose 4 ore.
Pas dy diteve te para i porsalinduri eshte mire te vihet ne gji ne menyre te rregullt dhe jo me rralle se cdo 3 ore.
Ne ditet e para te jetes eshte mire qe femija te vihet ne gji ne cdo kuarje (vakt) ne te dy gjinjte, perderisa nuk ka ardhur qumeshti mire. Foshnja mbahet ne cdo gji 5-10 minuta. Ai duhet mesuar qe te kape pervec thithit edhe nje pjese te lekures perreth tij.
Ne rast se foshnja tregohet i ploget ose i pergjumur, duhet t'i bejme ngacmime te vogla ne menyre qe te thithe gjirin me me force. Ky moment kerkon durim dhe jo shqetesim.
Gjate 7- 10 diteve te para si i porsalinduri ashtu edhe nena eshte mire te bejne nje pushim gjate nates prej 5-6 oresh.
Pas diteve te para, kur qumeshti vjen mjaftueshem, pushimi i nates prej 6 oresh behet i domosdoshem.


POZICIONI I NENES KUR USHQEM FEMIJEN ME GJI
Ne ditet e para te lehonise nena e ushqen me gji femijen ne pozicionin shtrire, anash. Kur femijen e ushqen majtas, ajo kthehet plotesisht nga ky krah. Femija qendron ne shtat nga e majta e nenes. Edhe ne krahun tjeter keshtu veprohet. Pas diteve te para te lehonise nena fillon te ushqeje femijen me gji ne pozicionin ulur. Me vone, kur ngrihet nga shtrati, ajo e ushqen ate ne pozicionin e zakonshem dhe keshtu vazhdon deri ne fund te ushqyerjes me gji. Nena duhet te qendroje ulur ne nje objekt jo shume te larte dhe njeren kembe ta mbeshtese ne nje stol qe gjuri ne te cilin mbeshtetet femija, te jete me i ngritur se sa tjetri. Krahu ne te cilin ndodhet femija mban koken e femijes ne pozicionin e pershtatshem ndersa dora e kundert duhet te mbaje gjirin per te ndihmuar femijen derisa e fut ne goje.
Gjate ushqyerjes me gji, nena duhet te qendroje lirshem, pa u sforcuar.

SI FUTET GJIRI NE GOJEN E FEMIJES
Kur goja e femijes ngacmohet nga maja e gjirit, femija e kap dhe fillon ta thithe ate. Perserisim qe femija duhet mesuar qe te kape vec thithit edhe nje pjese lekure qe rrethon majen. Keshtu shmangen carjet apo plasaritjet (regadat) e gjirit dhe qumeshti rrjedh me lehte.
Carjet verehen perreth majes se gjirit dhe per se gjati kundrejt majes.
Ato zakonisht shfaqen dy javet e para dhe ne lindjet e para. Carjet behen shkak per pakesimin e qumeshtit dhe humbjen e tij. Ato japin dhimbje te forta dhe nepermjet mahisjeve kalojne mikrobe. Kur futet ne gojen e femijes, gjiri duhet mbajtur pak i shtypur ne mes te gishtit te dyte dhe te trete. Duke mbajtur gjirin me dy gishtat e dores se kundert, nena i jep gjirit formen e nje hinke. Keshtu behet me e lehte futja e tij ne gojen e femijes. Ky veprim vlen edhe per te ruajtur hapsiren e hundes se femijes ne menyre qe ai te marre fryme lirshem, perndryshe ai nuk eshte ne gjendje te thithe.

ORARI I DHENIES SE GJIRIT
Dhenia e gjirit me orar eshte e dobishme edhe per nenen edhe per femijen.
Qumeshti qe pi femija ne cdo vakt perpunohet per rreth 2 ore e gjysem. Dhenia me rregull e gjirit eshte e rendesishme sa ushqyerja me rregull e te rriturit. Kur femija eshte i shendoshe dhe gjiri jep qumesht te mjaftueshem, ai vetvetiu kerkon te pije me orar. Ne mes te dy vakteve foshnja pushon, fle qete ose luan. Nena nderkohe ka hapsire per te kryer pune te tjera. Femijet qe jane mesuar te pijne ne menyre te crregullt, jane te shqetesuar dhe kane crregullime ne tretjen e ushqimit.
Kur femija pi me orar, pas nje pushimi prej disa oresh, eshte ne gjendje ta boshatise plotesisht gjirin. Zbrazja e plote e gjirit eshte menyra me e mire per te mbajtur rrjedhjen e mjaftueshme te qumeshtit.
Kur femija vendoset kohe e pa kohe ne gji, gjiri nuk boshatiset plotesisht. kjo con ne pakesimin e qumeshtit dhe ne humbjen e tij. Kur femija vendoset me rregull ne gji, gjiri demtohet me pak.

USHQYERJA ME GJI NE DY MUAJT E PARE
Gjate dy muajve te pare femija vendoset ne gji 7 here ne 24 ore. Femijet e lindur ne peshe normale mesohen shpejt me kete orar. Keshtu i bie qe femija te ushqehet cdo 3 ore me nje pushim prej 6 oresh ne nate.
Nese vaktin e pare femija e merr ne oren 6 te mengjesit vazhdon me kete rend te dytin e merr ne oren 9, te tretin ne 12, te katertin ne 15, te pestin ne 18, te gjashtin ne 21, te shtatin ne oren 24. Ne femijet me peshe me te vogel dhenia e gjirit behet me e shpeshte.


Vajza pa emer

o mina kam nje pyetje .pse te vihet femija ne gji pas 12 oreve dhe jo sa lind.kur nena e ve femijen ne gji sa lind athere femija e meson me shpejt dhe qumeshti vjen me shpejt.te pakten une keshtu mendoj


Ky material nuk eshte pergatitur nga une. Une e kam marre nga nje liber. Kur te perfundoj materialin atehere mund te diskutojme dhe te japim eksperiencat personale. Libri sherben per t'i ardhur ne ndihme nenave te reja dhe eshte shkruar nja nje mjek me titull shkencor.


USHQYERJA ME GJI PAS MUAJIT TE DYTE
Pas mbushjes se muajit te dyte femija zhvillohet me mire.
Atij i shtohet gjeresia e stomakut dhe e organeve te tjera dhe rritet mundesia per nje tretje te mire te ushqimit.
Per keto arsye nga fillimi i muajit te trete deri ne muajin e peste ose te gjashte, pushimi mes nje kuarje dhe tjetres mund te zgjatet.
Zakonisht ne kete moshe gjiri jepet cdo tre ore e gjysem gjate dites, me nje pushim prej gjashte oresh e gjysem gjate nates. Pra femija pi 6 here ne 24 ore. Ne rast se kuarjen e pare ia japim femijes ne oren 6 te mengjesit orarin e vazhdojme keshtu:
Ne oren 6, ne 9.30, ne 13, ne 16.30, ne 20, ne 23.30. Ne rastet kur femija eshte i zhvilluar mund ta zgjasim orarin cdo 4 ore gjate dites. Pushimi i nates mund te zgjatet deri ne 8 ore. Ne keto raste femija mbahet me 5 kuarje ne 24 ore. Ky eshte orari i zakonshem.

USHQYERJA PAS MUAJIT TE PESTE
Duke filluar nga fundi i muajit te peste, mga fillimi i muajit te gjashte, foshnjes, pervec gjirit fillojme t'i japim edhe ushqime te tjera. Keto ushqime i shtojme pak e nga pak. Ne fillim te muajit te gjashte dhe deri ne fund te vitit, femija ushqehet cdo 4 ore gjate dites me nje pushim prej 8 oresh gjate nates. Pra ushqehet 5 here ne 24 ore. Ne rast se kuarjen e pare femijes ia japim ne oren 6 te mengjesit vazhdojme ne kete menyre: Ne 6, ne 10, ne 14, ne 18, ne 22. Nga kjo ore e deri ne mengjes, femija dhe nena flene pa nderprerje.

SI MESON FEMIJA TE PIJE ME ORAR

Femija mesohet te pije me orar neqoftese nena e ve ne jete kete rregull qe ne ditet e para pas lindjes. Femijet pershtaten shpejt dhe e pelqejne ushqyerjen me orar. Ne rast se femijen nuk e veme ne gji me orar, ai do te mesohet te pije ne menyre te crregullt, kohe pa kohe dhe qumeshti do te zere qumeshtin ende pa tretur ne stomakun e tij. Keta femije nuk jane te qete dhe qajne shpesh pa arsye te dukshme. Nena perpiqet ta qetesoje ate duke e vendosur perseri ne gji.
Kjo menyre te ushqyeri i sjell deme femijes. Ushqyerja e crregullt, pa boshatisje te plote te gjirit, behet shkak per pakesimin e ndjeshem te qumeshtit. Ushqyerja e crregullt pengon ritmin e pershtatshem te jetes se nenes, gjumin e pushimin e saj.
Oraret e ushqyerjes se femijes me gji ndryshojne me moshen e femijes, me peshen dhe me gjendjen shendetesore.

SI VIHET FENIJA NE GJI
Venia e femijes ne njerin apo ne dy gjinjte ndryshon sipas sasise se qumeshtit dhe kerkesave te foshnjes. Kur nena ka qumesht te mjaftueshem, eshte me mire qe femija ne nje kuarje te vendoset vetem ne njerin gji. Ne kuarjen e mevonshme, ne gjirin tjeter. Kjo menyre jep mundesin e boshatisjes se plote te gjirit dhe rrjedhjen normale te qumeshtit. Gjithashtu ruan gjinjte nga carjet. Nese femija nuk ngopet atehere e vendosim ne te dy gjinjte. Ne kete rast duhet qe patjeter te zbrazet plotesisht njeri gji e me pas te vendoset ne gjirin tjeter. Ne kuarjen e ardheshme i jepet se pari gjiri me te cilin femija eshte ushqyer per se dyti.

SA MINUTA MBAHET FOSHNJA NE GJI
Eshte vertetuar se foshnja e shendoshe pi sasine kryesore te qumeshtit brenda 5-10 minuta. Prandaj femija nuk duhet ta zgjase pirjen me shume se 10 deri ne 20 minuta. Eshte e rendesishme qe nena ta mesoje femijen te pije me gjalleri, pa lejuar qe ai gjate kesaj kohe te fleje, te luaje ose te largoje vemendjen nga gjiri. Kohezgjatja e dhenies se gjirit ne me shume se 20 minuta nuk e shton sasine e qumeshtit qe jep gjiri. Zgjatja e tepert e pirjes i humb mjaft kohe nenes dhe demton gjinjte e saj. Pikerisht ne keto raste verehen carje te gjinjve.
Kur femija eshte me peshe te vogel mund te zgjase dhenia e gjirit deri ne 30 minuta.


SASIA E QUMESHTIT QE I NEVOJITET FEMIJES
Nga dita e 7-10-te femijes i nevojitet 400-500 gr kulloshter. Nga fundi muajit te pare femija ka nevoje per 600-650 gr qumesht. Nga muaji i dyte deri ne muajin e peste ose te gjashte sasia rritet deri ne 850-950 gr.
Mosha Sasia ditore
Fundi i muajit te pare 600-650 gr
fundi i muajit te dyte 700-750 gr
fundi i muajit te trete 750-800 gr
fundi i muajit te katert 800-850 gr
fundi i muajit te peste 850-900 gr
fundi i muajit te gjashte 900-950 gr

TE QARAT E FEMIJES NUK TREGOJNE GJITHNJE SE AI NUK PI SA DUHET

Femija mund te grindet e te qaje kur ndjen nevoje per te pire por ai mund te grindet edhe per arsye te tjera.
Femija qan kur eshte i lagur, i ndotur, kur ka te ftohte ose te nxehte, kur eshte shume i shtrenguar ose kur ka ngacmime te forta te jatshme si zhurme e drite te tepert.
Femija qan e shtrengohet kur ka dhimbje barku nga formimi i gazrave ne zorre.
Ai qan kur ka temperature te larte, kur eshte i semure.
Femijet qe nuk kane ritem te rregullt jete, qe nuk nderrohen e pastrohen rregullisht, qajne shpesh, behen grindavece, nevrike, flene pak, dobesohen, shqetesojne veten dhe prinderit e tyre.


A KA NEVOJE FEMIJA NEN 6 MUAJ PER SHTESE USHQIMI
Foshnja nen 6 muaj, kur nena ka gji mjaftueshem dhe shtesa ne peshe eshte e pelqyeshme, nuk ka nevoje per ushqim shtese. Duhet theksuar se edhe nen kete moshe femija ka nevoje per lengje frutash dhe vitamine D.
Po per uje ka nevoje?
Qumeshti i gjirit ka sasi te mjaftueshme uji per te plotesuar nevojat e femijes. Ne stinet e nxehta ose kur femija eshte i shqetesuar dhe jep shenja etje eshte e nevojshme t'i jepet nje sasi uji te zier. Uji jepet me luge derisa te shuhet etja e foshnjes.

LENGJET E FRUTAVE
Kur nena ushqehet mire ne sasi dhe cilesi, ne qumeshtin e saj kalon nje sasi e mjaftueshme e vitamines C. Vitamina C gjendet ne frutat e fresketa, ne perime; domate, sallate, karota etj. Ne rast se nena i merr keto ushqime ne menyre te rregullt, foshnja nuk i shfaq keto mungesa te vitamines C. Megjithate keshillohet qe foshnjes t'i japim lengje frutash ose perimesh duke filluar nga muaji i 2-te ose i 3-te. Pervec vitamines C keto lengje permbajne edhe lende te tjera te domosdoshme per femijen. Keto lengje jepen ne sasi te kufizuar dhe rregullisht. Sasia e tepert nuk sjell dobi. Femijes mund t'i jepet lengu i limonit, portokallit, mandarines, i sheges, i molles, i pjeshkes, i rrushit, i domateve, i karotes etj.
Keto lengje jepen larg kuarjeve. Ato jepen me luge dhe ndoshta pak te holluara me uje ose te paholluara. Ne rast se jane te tharta dhe nuk pelqehen nga femija mund t'i shtohet pak sheqer. Ne pergjithesi nevojat plotesohen duke i dhene gjate nje dite 3-8 luge caji ne dite. Nga muaji i katert, ne vend te lengjeve, femijes mund t'i jepet molle e grire, e kaluar ne nje site, ne trajte qulli.
Nese femija eshte me ushqyerje artificiale, rritet nevoja per lengje frutash e perimesh. Nese nuk plotesohet kjo kerkese, femija nuk zhvillohet mire.

NEVOJAT E FOSHNJES PER VITAMINE D
Femija ka nevoje per nje sasi ditore vitamine D. Kjo vitamine e mbron femijen nga shfaqja e rakitit ose e dobesise se kockave. Vitamina D nuk gjendet ne sasi te mjaftueshme ne gjirin e nenes apo ne ushqimet e tjera qe mund te marre femija.
Per kete arsye keshillohet dhenia e kesaj vitamine. Vitamina D fillohet nga java e trete e jetes. Sasia e nevojshme e kesaj vitamine shkon nga 800-1200 njesi ne dite. Sasia e nevojshme e vitamines D permbahet ne dy pika. Organizmi i femijes nuk ka nevoje per te marre vitamine D gjate veres, ne rast se mbahet i zhveshur nen rrezet e diellit per disa minuta, rregullisht cdo dite.


NE CILAT RASTE DUHET T'I SHTOJME USHQIMIN FOSHNJES NE GJI
Shtesat ne ushqim kur foshnja eshte ne gji, duhet t'i bejme ne rastet kur qumeshti i nenes eshte i pamjaftueshem dhe femija nuk shton ne peshe sa duhet. Se pari behen perpjekje per te shtuar sasine e qumeshtit te gjirit duke permiresuar ushqyerjen e nenes dhe rregullat ne dhenien e gjirit.
Nese nuk shtohet sasia e qumeshtit edhe pas ketyre tentativave, atehere mund te fillojme shtesat ne ushqimin e foshnjes. Dhenia e lengut te orizit, te pelteve apo lengut te frutave nuk e zevendesojne qumeshtin por gjithsesi plotesojne nevojat e foshnjes per ushqim.

GROMESITJA E FEMIJES
Mjaft femije kane gromesitje pas dhenies se gjirit. Gromesitja eshte rrjedhim i gelltitjes se ajrit gjate kohes qe femija thith qumeshtin e gjirit. Disa femije gelltisin me shume ajer dhe jane ata qe ne menyre te vazhdueshme thithin papushim. Ajri i gelltitur grumbullohet ne stomak dhe nje pjese e tij kalon ne zorre. Kur femija gromesin mund te nxjerre bashke me ajrin edhe nje sasi qumeshti te patretur. Per te nxjerre ajrin me gromesime, keshillohet qe pas pirjes femija te mbahet ne qendrim pingul, i mbeshtetur ne gjoksin e nenes per 10-15 minuta, derisa te dale gromesima.
Ajri i gelltitur qe kalon nga stomaku ne zorre, shpesh behet shkak per dhimbje te forta barku. Ne keto raste femija nuk eshte i qete. Ai qan dhe shtrengohet derisa te nxjerre gazrat.

TE DALURAT JASHTE TE FOSHNJES QE USHQEHET ME QUMESHT GJIRI
Te dalurat jashte te foshnjes qe ushqehet me gji kane ngjyre te verdhe te ngjashme te verdhen e vezes se rrahur.
Ato jane gjysem te buta dhe nuk permbajne copa te patretura.. Kane ere pak te tharte, jo te rende. Pasi jane nxjerre, te dalurat jashte, mund te marrin ngjyre te gjelbert.
Te dalurat jashte ndryshojne nga njeri femije tek tjetri. Ka femije krejt te shendoshe qe dalin 3-5 here ne dite. Ka te tjere qe nuk dalin cdo dite. Nese jashteqitja eshte normale dhe shendeti i femijes shkon mire, nuk duhet te shqetesohemi per faktin qe femija po del jashte shpesh ose rralle.


ME SE MUND TE USHQEHET NENA ME FEMIJE NE GJI
Nena pergjithesisht ha cdo ushqim te zakonshem; buken, mishin, qumeshtin, makaronat, orizin, peshkun, djathin, vezet, gjalpin etj. Shume te vlefshme jane perimet e ndryshme dhe frutat e fresketa. Lengjet e mjaftueshme sigurohen nepermjet suprave, qumeshtit, perimeve te njoma, frutave etj. Nena duhet te pije uje aq sa i duhet per te shuar etjen. Duhet qe ushqimi qe ajo perdor te jete i shijshem dhe te merret me rregull.

A KA BARNA OSE USHQIME QE SHTOJNE SASINE
E QUMESHTIT
Nuk ka te tilla.
As barnat dhe as ushqime te vecanta nuk e shtojne sasine e qumeshtit. Eshte mire qe nena te konsumoje shume qumesht dhe fruta.

USHQIME E BARNA TE DEMSHEM
Eshte mire qe ushqimi i nenes te mos permbaje sasi te medha te disa ushqimeve qe nderrojne shijen e qumeshtit. Kryesisht permendim hudhrat dhe qepet. Keto jo se demtojne nenen ose femijen por bejne qumeshtin te papelqyer nga femija. Ne rastin e nje terapie te domosdoshme, eshte mire qe nena te keshillohet perpara me mjekun. Disa medikamente e pakesojne sasine e qumeshtit, ndersa te tjera kalojne ne qumesht dhe jane te demshem per femijen.
Nuk duhen marre lende me purgativ, vecanerisht kriperat si dhe opium, belladon, hormone etj. Antibiotiket dhe sulfamidiket jepen vetem me rekomandimin e mjekut.
Nena nuk duhet te pije duhan pasi demton foshnjen.

JETA E NENES
Dalja dhe qendrimet ne ajer te paster jane te dobishme. Puna e zakonshme dhe jo e lodhshme nuk behet pengese per rrjedhjen e qumeshtit nese ajo siguron nderkohe ushqyerjen e femijes me gji cdo 3 ore. Puna e panderprere prej 6-7 oresh mund te behet shkak per pakesimin e qumeshtit dhe humbjen e tij. Gjumi, qetesia shpirterore, pushimi i mjaftueshem e ndihmojne ate te kete rrjedhje normale te qumeshtit.
Ardhja e menstruacioneve nuk behet pengese per te ushqyer femijen ne gji.
Ne rast shtatzanie te re ajo mund ta ushqeje femijen se paku per 3-4 muajt e pare te shtatzanise.

PENGESA PER USHQYERJEN NE GJI NE RASTE SEMUNDJESH

Keto raste jane te rralla e te kufizuara.
Nenes qe vuan nga tuberkulozi i hapet ose i pastabilizuar nuk i lejohet te ushqeje femijen ne gji. Ne kete rast femija largohet menjehre nga nena dhe vaksinihet me vaksinen BCG. Nena vazhdon terapine ne spital. Kur burimi i semundjes eshte ne ambjentin e shtepise, femija duhet mbajtur jashte ketij ambjenti.
Ne rast se nena vuan nga semundje te renda te zemres, veshkave, melcise dhe sistemit nervor ajo nuk duhet te ushqeje femijen me gji. Ne ratet e semundjeve ngjitese si gripi, te ftohurit, bronkiti etj, nena vazhdon ta mbaje femijen ne gji duke perdorur maska mbrojtese kur e ushqen ate. Kur semundjet ngjitese jane te renda dhe rrezikojne edhe nenen edhe femijen nderpritet ushqyerja me gji. Nderkohe duhet bere zbrazja e gjirit me pompe. Ky veprim lejon rrjedhjen e gjirit i cili pasi nena te jete permiresuar, mund te vazhdoje te ushqeje femijen.


PENGESAT E FEMIJEVE NE USHQYERJEN ME GJI
gjendja e femijes e ben te veshtire ose te pamundur ushqyerjen me gji. Foshnjet e lindura me peshe shume te vogel mund te mos kene fuqi per te thithur gjirin. Keto veshtiresi i paraqesin foshnjat e lindura me asfiksi ose demtime, vecanerisht ne koke. Keta femije ushqehen pothuaj si femijet e lindur me peshe shume te vogel.
Ne raste te rralla femijet lindin me carje te buzeve e te qiellzes ose me hunde plotesisht te mbyllura. Keta femije ushqehen me luge, me sonde, dhe pjeserisht duke u vene ne gji derisa te behet e mundur nderhyrja kirurgjikale.
Foshnja qe i ka hundet te zena nga gripi stinor ose te ftohurit ka veshtiresi ne terheqjen e gjirit. Ne kete rast perdoren medikamente mjekesore per te zhbllokuar hundet.

USHQYERJA E FEMIJES DUKE FILLUAR NGA MUAJI I GJASHTE
Kur femija hyn ne muajin e gjashte te jetes, qumeshti i gjirit nuk eshte i mjaftueshem per rritje dhe zhvillim te plote te tij. Ne kete moshe organizmi i femijes ka nevoje per sasi me te medha ushqimi, per proteina, kripera te hekurit etj.
Aparati tretes dhe gjithe organizmi jane ne gjendje te tresin me mire ushqimin. Kuptohet qe keto ushqime duhen perpunuar e pergatitur me shume kujdes. Zevendesimi i qumeshtit te gjirit me ushqime shtese, behet pak nga pak, shkalle-shkalle, per te mesuar femijen me to. Periudhen e zevendesimit te qumeshtit te gjirit, qe vazhdon zakonisht per gjashte muajt e dyte te vitit te pare te jetes, e quajme periudhe e zvjerdhjes.
kete periudhe femijes i hiqet nje kuarje me gji dhe zevendesohet me nje vakt ushqyerje te pershtatshme.

CILI USHQIM ESHTE I PERSHTATSHEM PER TE ZEVENDESUAR NJE KUARJE NE GJI

Ky ushqim mund te jete nje pure ose ne muhalebi e perbere nga qumesht lope, miell e sheqer. Ne disa raste qumeshtin e zevendesojme me kos. Mund t'i japim gjithashtu edhe pure te holle te perbere nga patate ose perzierje perimesh, me qumesht, gjalpe dhe pak kripe.
Me e drejte eshte te fillohet me purene dhe duhet te perpiqemi ta mesojme femijen me shijen e kripur te saj, megjthse muhalebia eshte me e pelqyeshme nga femijet ne pergjithesi.
Pureja i jep organizmit te femijes lende te reja per te cilat ai ka nevoje.

SI I JEPET USHQIMI I RI FEMIJES
Ushqimi i ri i jepet femijes ne sasi te vogel prej pak lugesh ne ditet e para derisa te mesohet me te. Sasia e ushqimit shtohet cdo dite nga pak derisa te plotesohet nje kuarje e rregullt. Nje kuarje permban 160-180 gram. Kuarja e plote zakonisht permbushet brenda 10 ose 14 diteve. Gjate kohes qe femijes po i mesojme ushqimin e ri, pakesojme gradualisht gjirin. Dhenia e gjirit per kete vakt shkurtohet nga pak cdo dite derisa ne fund, pas 10-14 ditesh hiqet plotesisht. Ushqimi i ri zakonisht jepet ne vaktin e drekes. Nena duhet te vereje me kujdes se si e merr dhe si e tret femija ushqimin e ri, duke e shpejtuar ose ngadalesuar dhenien e tij. Gjate muajit te gjashte femija merr 4 here gji dhe nje here ushqim te huaj. Ushqimi mund te sistemohet keshtu;
ora 6 gji
ora 10 gji
ora 14 pure ose muahlebi
ora 18 gji
ora 22 gji
Gjate muajit te gjashte, vec ushqyerjes se huaj mund t'i japim femijes pure frutash te grira mire dhe te kaluara ne site. Kjo sasi duhet te jete rreth 100 gram. Qullin e frutave mund t'ia japim njeheresh ose ne dy here.

USHQYERJA E FEMIJES GJATE MUAJIT TE 7-TE DHE TE 8-TE
Gjate muajit te 7-te dhe te 8-te, femija mund te ushqehet me tre kuarje gji dhe dy te tjera ushqim te huaj. Njeri nga keto dy ushqime duhet te permbaje pure me patate ose perime te ndryshme. Ne vend te purese mund t'i japim edhe nje supe me perime, miell gruri, gjalpe ose vaj, pak leng mishi dhe kripe. Ushqimi tjeter perbehet nga nje muhalebi me e trashe. Ne kete moshe femijes i shtohet edhe nje gjysem i verdhi veze ne dite.
Veza i shtohet purese, supes ose muhalebise ne fund te gatuarjes se tyre. Ajo perzihet me keto ushqime. Frutat jepen leng ose qull.
Sasia e ushqimit qe merr femija ne cdo kuarje eshte 220 gram. Si jepet ushqimi;
ora 6 gji
ora 10 muhalebi
ora 14 gji
ora 18 pure ose supe me gjysem te verdhe veze
ora 22 gji
Sipas shijes se femijes, pureja ose supa mund te jepen ne oren 10 dhe muhalebia ne oren 18.

USHQYERJA E FEMIJES GJATE MUAJIT TE 9-TE DHE TE 10-TE
Gjate muajit te 9-te dhe te 10-te femija zakonisht mbahet me dy kuarje te plota ne gji. gjiri mund te jepet ne oren 6 dhe ne oren 22 ose ne nje orar tjeter te pershtatshem per nenen. Ushqimi rregullohet ne kete menyre; ne oren 6 gji, ne oren 10 muhalebi te trashe me gjysem ose nje te verdhe veze, ne oren 14 supe me leng mishi ose me leng kockash, te ciles i shtohet miell gruri ose buke e thekur e therrmuar si dhe gjalpe ose vaj, dhe kripe. supa mund te pasurohet me perime ose duke i shtuar nje sasi mishi ose melcie prej 10-20 gramesh. Mishi eshte plotesisht i tretshem ne kete moshe me kusht qe te jete zier mire dhe i grire shume imet sa te marre trajten e purese.
Ne oren 18 pureja mund te behet me perime te ciles i shtohen rreth 10 gram djathe. Ne oren 22 jepet gji.
Frutat e grira jepen ne sasine 100-150 gramesh. Eshte e domosdoshme qe gjiri te jepet ne dy kuarje pothuajse te plota perndryshe rrjedhja e qumeshtit pakesohet deri ne humbje.


PENGESAT E FEMIJEVE NE USHQYERJEN ME GJI
gjendja e femijes e ben te veshtire ose te pamundur ushqyerjen me gji. Foshnjet e lindura me peshe shume te vogel mund te mos kene fuqi per te thithur gjirin. Keto veshtiresi i paraqesin foshnjat e lindura me asfiksi ose demtime, vecanerisht ne koke. Keta femije ushqehen pothuaj si femijet e lindur me peshe shume te vogel.
Ne raste te rralla femijet lindin me carje te buzeve e te qiellzes ose me hunde plotesisht te mbyllura. Keta femije ushqehen me luge, me sonde, dhe pjeserisht duke u vene ne gji derisa te behet e mundur nderhyrja kirurgjikale.
Foshnja qe i ka hundet te zena nga gripi stinor ose te ftohurit ka veshtiresi ne terheqjen e gjirit. Ne kete rast perdoren medikamente mjekesore per te zhbllokuar hundet.

USHQYERJA E FEMIJES DUKE FILLUAR NGA MUAJI I GJASHTE
Kur femija hyn ne muajin e gjashte te jetes, qumeshti i gjirit nuk eshte i mjaftueshem per rritje dhe zhvillim te plote te tij. Ne kete moshe organizmi i femijes ka nevoje per sasi me te medha ushqimi, per proteina, kripera te hekurit etj.
Aparati tretes dhe gjithe organizmi jane ne gjendje te tresin me mire ushqimin. Kuptohet qe keto ushqime duhen perpunuar e pergatitur me shume kujdes. Zevendesimi i qumeshtit te gjirit me ushqime shtese, behet pak nga pak, shkalle-shkalle, per te mesuar femijen me to. Periudhen e zevendesimit te qumeshtit te gjirit, qe vazhdon zakonisht per gjashte muajt e dyte te vitit te pare te jetes, e quajme periudhe e zvjerdhjes.
kete periudhe femijes i hiqet nje kuarje me gji dhe zevendesohet me nje vakt ushqyerje te pershtatshme.

CILI USHQIM ESHTE I PERSHTATSHEM PER TE ZEVENDESUAR NJE KUARJE NE GJI

Ky ushqim mund te jete nje pure ose ne muhalebi e perbere nga qumesht lope, miell e sheqer. Ne disa raste qumeshtin e zevendesojme me kos. Mund t'i japim gjithashtu edhe pure te holle te perbere nga patate ose perzierje perimesh, me qumesht, gjalpe dhe pak kripe.
Me e drejte eshte te fillohet me purene dhe duhet te perpiqemi ta mesojme femijen me shijen e kripur te saj, megjthse muhalebia eshte me e pelqyeshme nga femijet ne pergjithesi.
Pureja i jep organizmit te femijes lende te reja per te cilat ai ka nevoje.

SI I JEPET USHQIMI I RI FEMIJES
Ushqimi i ri i jepet femijes ne sasi te vogel prej pak lugesh ne ditet e para derisa te mesohet me te. Sasia e ushqimit shtohet cdo dite nga pak derisa te plotesohet nje kuarje e rregullt. Nje kuarje permban 160-180 gram. Kuarja e plote zakonisht permbushet brenda 10 ose 14 diteve. Gjate kohes qe femijes po i mesojme ushqimin e ri, pakesojme gradualisht gjirin. Dhenia e gjirit per kete vakt shkurtohet nga pak cdo dite derisa ne fund, pas 10-14 ditesh hiqet plotesisht. Ushqimi i ri zakonisht jepet ne vaktin e drekes. Nena duhet te vereje me kujdes se si e merr dhe si e tret femija ushqimin e ri, duke e shpejtuar ose ngadalesuar dhenien e tij. Gjate muajit te gjashte femija merr 4 here gji dhe nje here ushqim te huaj. Ushqimi mund te sistemohet keshtu;
ora 6 gji
ora 10 gji
ora 14 pure ose muahlebi
ora 18 gji
ora 22 gji
Gjate muajit te gjashte, vec ushqyerjes se huaj mund t'i japim femijes pure frutash te grira mire dhe te kaluara ne site. Kjo sasi duhet te jete rreth 100 gram. Qullin e frutave mund t'ia japim njeheresh ose ne dy here.

USHQYERJA E FEMIJES GJATE MUAJIT TE 7-TE DHE TE 8-TE
Gjate muajit te 7-te dhe te 8-te, femija mund te ushqehet me tre kuarje gji dhe dy te tjera ushqim te huaj. Njeri nga keto dy ushqime duhet te permbaje pure me patate ose perime te ndryshme. Ne vend te purese mund t'i japim edhe nje supe me perime, miell gruri, gjalpe ose vaj, pak leng mishi dhe kripe. Ushqimi tjeter perbehet nga nje muhalebi me e trashe. Ne kete moshe femijes i shtohet edhe nje gjysem i verdhi veze ne dite.
Veza i shtohet purese, supes ose muhalebise ne fund te gatuarjes se tyre. Ajo perzihet me keto ushqime. Frutat jepen leng ose qull.
Sasia e ushqimit qe merr femija ne cdo kuarje eshte 220 gram. Si jepet ushqimi;
ora 6 gji
ora 10 muhalebi
ora 14 gji
ora 18 pure ose supe me gjysem te verdhe veze
ora 22 gji
Sipas shijes se femijes, pureja ose supa mund te jepen ne oren 10 dhe muhalebia ne oren 18.

USHQYERJA E FEMIJES GJATE MUAJIT TE 9-TE DHE TE 10-TE
Gjate muajit te 9-te dhe te 10-te femija zakonisht mbahet me dy kuarje te plota ne gji. gjiri mund te jepet ne oren 6 dhe ne oren 22 ose ne nje orar tjeter te pershtatshem per nenen. Ushqimi rregullohet ne kete menyre; ne oren 6 gji, ne oren 10 muhalebi te trashe me gjysem ose nje te verdhe veze, ne oren 14 supe me leng mishi ose me leng kockash, te ciles i shtohet miell gruri ose buke e thekur e therrmuar si dhe gjalpe ose vaj, dhe kripe. supa mund te pasurohet me perime ose duke i shtuar nje sasi mishi ose melcie prej 10-20 gramesh. Mishi eshte plotesisht i tretshem ne kete moshe me kusht qe te jete zier mire dhe i grire shume imet sa te marre trajten e purese.
Ne oren 18 pureja mund te behet me perime te ciles i shtohen rreth 10 gram djathe. Ne oren 22 jepet gji.
Frutat e grira jepen ne sasine 100-150 gramesh. Eshte e domosdoshme qe gjiri te jepet ne dy kuarje pothuajse te plota perndryshe rrjedhja e qumeshtit pakesohet deri ne humbje.


USHQYERJA E FEMIJES GJATE MUAJIT TE 11-TE DHE 12-TE
Ne keto muaj femijes mund t'i vazhdohen dy kuarje ne gji nese nena ka qumesht te mjaftueshem. Kuarjet ne gji eshte mire te vazhdohen vecanerisht ne stinene e nxehte ose kur femija ka kaluar semundje me heqje barku. Ushqimi, qofte si orar apo permbajtje, eshte i perafert me ate qe i jepet femijes ne moshen 9 dhe 10 muajsh. Sasia e ushqimit per cdo kuarje eshte ne sasi prej 220-250 gramesh. Ushqimet pergatiten te trasha , me permbajtje me te madhe gjalpi ose vaji. Mishi dhe melcia jepen ne sasi 20-30 gram ne dite. Ne vend te muhalebise mund te jepet syltiac ose qumesht me biskota ose me buke te thekur, te grire. Supes i shtohen me shume perime si dhe pak oriz ose makarona. te imta. Sasia e djathit shtohet ne 20 gram. Frutat jepen te grira ne sasi rreth 150-200 gramesh. Ne rast se jane te buta, te pjekura mire mund te jepen te pagrira. Kur nena nuk ka gji femija mund te vihet ne 4 ushqyerje ashtu sic veprohet ne fillim te vitit te dyte. Ne rast se femija kerkon edhe ushqyerjen e 5-te kjo mund te perbehet kryesisht nga fruta qe jepen ne sasi me te madhe te perziera me biskota.


ORARI I USHQYERJES
Ne pergjithesi kuarja e pare i japet femijes ne oren 6 te mengjesit. Ky orar mund te ndryshoje sipas stines, punes e nevojave te nenes. Pra ushqimi i pare mund te jepet me shpejt ose me vone.
Rendesi vendimtare ka ruajtja e pushimit, e kohes midis dy vakteve. Kjo hapsire kohore nuk duhet te jete me e shkurter se 4 ore ne kete moshe te femijes. Shkelja e orarit i sjell deme femijes ne tretjen e ushqimeve. Ne mes te dy ushqyerjeve, femijes nuk duhet t'i jepet asnje lloj ushqimi tjeter si cokollata, embelsira etj. Keto ushqime shkaktojne crregullime te ndryshme, pakesojne oreksin dhe nuk lejojne qe femija te mesohet me ushqime te kripura.
Ne mes te dy ushqyerjeve femijes mund t'i jepet leng frutash, fruta te grira dhe pak uje, vecanerisht gjate stines se nxehte.
Gjate nates femija nuk duhet te mesohet te thithe gjirin kohe e pa kohe.

MENYRA E TE USHQYERIT
Ushqimi i jepet femijes brenda nje kohe te caktuar qe nuka duhet t'i kaloje 20 minutat. Me perjashtim te rasteve te rralla kur mund te jepet edhe per 30 minuta. Kur femija ushqehet, prane tij mund te qendroje vetem nena, kujdestarja ose personi qe e ushqen. Rreth tij duhet te kete qetesi.
Femija demtohet dhe merr vese kur gjate ushqyerjes mesohet te luaje, te perkedhelet, te drejtoje vemendjen tjeterkund etj. Gjate ushqyerjes femija mbahet ne preherin e personit qe e ushqen, ne qendrim ndenjur ose gjysem ndejur. Ushqimet vihen perpara tij ne tryeze. Kur ai eshte ne gjendje te qendroje vete ndenjur mund ta ulim ne nje karrige te vogel me mbeshtetese ne shpine, perpara nje tryeze me ushqimin e pergatitur. Femija eshte mire qe nga muaji i 6-te te marre ushqimin me luge ose filxhan. Njekohesisht ai duhet te mesohet sa me heret te pertype gjellet. Kemi permendur qe vakti i pare i ushqyerjes se femijes me gji eshte ne oren 6 te mengjesit. Zakonisht ne kete kohe gjiri ka qumesht ne sasi te madhe. Ne rast se gjiri, ne kuarjen e nates fillon te pakesohet dhe gjendemi ne stinen e veres, eshte e mundur ta veme femijen ne gji ne oren 6, ne oren 22 dhe nje here tjeter gjate dites. Duke u terhequr tre here ne dite, qumeshti mund te vije ne sasi me te madhe. Te gjitha ushqimet qe fillohen per here te pare, duhet t'i jepen femijes ne sasi te paket.


LLOJI I USHQIMEVE
Qumeshti i lopes nga muaji i 6-te deri ne muajin e 12-te, perdoret per te pergatitur muhalebine, purene, persheshin, syltiacin. Qumeshti nuk eshte mire t'i jepet si pirje e thjeshte. Kur femija eshte ne gji, sasia e qumeshtit te lopes nuk duhet t'i kaloje 400-700 gram ne dite. Ushqimet pergatiten lehte dhe kane shije te mire kur perdoret qumeshti, por ne disa raste perdorim kosin. Kosi perdoret ne ato raste kur kushtet e ruajtjes se qumeshtit nuk jane te pershtatshme. Qumeshti ruhet me veshtiresi gjate stines se nxehte. Kosi mund te ndihmoje femijen kur ky ka heqje barku. Pergatitjet me kos behen ne menyre te vecante. Bejme vec pergatitjen dhe zierjen e ushqimeve te tjera dhe me pas shtojme kosin.
E verdha e vezes tretet mire nga muaji i 7-te ndonjehere edhe nga muaji i 6-te. Ne fillim jepet nje sasi shume e paket qe shtohet cdo dite nga pak derisa te arrije gjysem e verdhe veze ose nje e verdhe e plote. Veza e plote, se bashku me te bardhen jepet pasi femija te kete mbushur vitin.
Perimet fillohen nga fundi i muajit te 5-te ose nga muaji i 6-te. Ato ne fillim punohen si pure, pastaj si supe.
Suprat me leng mishi ose kockash jepen nga muaji i 7-te.
Mishi i zier, i grire ne trajte qulli ose melcia e trute perdoren zakonisht nga muaji i 10-te ose edhe pak me perpara.

KUR HIQET FEMIJA PLOTESISHT NGA GJIRI
Ne rast se femija eshte i zhvilluar mire dhe tret pa veshtiresi ushqimet e ndryshme, mund te hiqet nga gjiri qe nga muaji i 10-te. Kur nena ka qumesht mjaftueshem mund te qendroje ne gji deri ne muajin e 12-te.
Vecanerisht kur koha e heqjes se gjirit rastis ne vere ose kur femija ka crregullime te tretjes, dhenia e gjirit, krahas ushqimeve te tjera, mund te vazhdohet edhe pak me gjate.

USHQYERJA E HUAJ OSE ARTIFICIALE

Flasim per ushqyerje te huaj ose artificiale kur femija nuk ushqehet me gji perpara muajit te 5-te ose te 6-te te jetes. Qumeshti i gjirit mund te mungoje qe gjate muajit te pare ose ne muajt e mevonshem.

NE CFAR RASTESH E VEME FEMIJEN NE USHQIM TE HUAJ
Femijen e veme ne ushqim te huaj ne ato raste kur nenes i mungon plotesisht qumeshti i gjirit.
Qumeshti i gjirit mund te mungoje kur nena ka semundje te renda, te zgjatura ose ngjitese.
Qumeshti i gjirit mund te mungoje gjithashtu kur nena ka infeksion te rende te te dy gjinjve.
Qumeshti i gjirit ndonjehere mund te mungoje ose te humbase kur behen gabime ne venien ne gji gjate diteve e javeve te para te jetes se femijes.

KUSH VENDOS PER VENIEN E FEMIJES NE USHQIM TE HUAJ
Perpara se te vihet femija ne ushqim te huaj duhet te bindemi qe nena nuk ka qumesht.
Kjo detyre i bie personelit te Maternitetit ose konsultoreve te femijes, kryesisht mjekut. Mjeku eshte ne gjendje te vendose mbi mundesine ose pamundesine e ushqyerjes se femijes me gji.

CFAR USHQIMI I JEPET FEMIJES KUR ESHTE ME USHQYERJE TE HUAJ
Ne rast se gjate 5-6 muajve te pare te jetes femija nuk ushqehet me qumesht gjiri, jemi te detyruar ta ushqejme me ushqime qe kane baze qumeshtin e lopes. Qumeshti i lopes eshte me i pershtatshem per femijen se qumeshti i bagetive te tjera. Ne mungese te tij perdorim qumeshtin pluhur. Rralle perdoret qumeshti i dhise.
Paluzet, peltet, lengu i orizit, nuk mund te jene zevendesues te qumeshtit.


PERPUNIMI I QUMESHTIT TE LOPES
Qumeshti i lopes nuk mund t'i jepet femijes pa iu nenshtruar perpunimit. e para gje eshte zierja qe e sterilizon ate dhe shmang kalimin e mikrobeve te demshme tek femija, te cilat mund te japin pasoja te renda.
Qumeshti i lopes duhet holluar me lengje, i duhet shtuar sheqer dhe miell. Ky perpunim e pasuron qumeshtin dhe e ben me te tretshem. Qumeshtit te lopes nuk i duhet hequr ajka dhe nuk duhet skremuar, kur perdoren ne femije te vegjel. Keshillohet vetem hollimi i tij, jo skremimi sepse i ul vlerat ushqyese dhe eshte ushqim i varfer per femijen.

SHTESAT E VITAMINAVE
Ne ushqyerjen e huaj si qumeshti ashtu edhe lendet e tjera i nenshtrohen zierjes por zierja, pakeson ose zhduk disa vitamina, kryesisht vitaminen C. Per kete arsye, kur femija eshte me ushqim te huaj, lengjet e frutave fillohen shpejt dhe ne sasi me te madhe sesa kur femija eshte me gji.
Sasia e vitamines C te domosdoshme shkon nga 25-50 miligram ne dite. Ne rast mungese te lengjeve te frutave ose kur femija nuk i pranon keto, vitamina C jepet ne forme tablete.
Vitamina D eshte e nevojshme per femijen me ushqyerje te huaj. Ajo jepet ne ate menyre dhe sasi si dhe vitamina C.

USHQYERJA E HUAJ GJATE MUAJIT TE PARE TE JETES

Foshnja e vogel, gjate m uajit te pare te jetes, ka nevoje te pashmangshme per qumesht gjiri, sic eshte theksuar edhe me pare. Ne rast se mungon zevendesohet me qumesht lope te holluar me leng orizi. Duhen perzier ne raportin 1:1 dmth sa qumesht lope aq leng orizi. Perzierjes i shtojme 5% sheqer dmth per cdo 100 gr perzierje shtojme 5 gr sheqer. Nje luge caji rrafsh permban 4-5 gr sheqer, ndersa gjysem gote uji permban rreth 90-100 gr.
Sasia ditore e nevojshme e qumeshtit per foshnjen gjate muajit te pare te jetes eshte ne rritje nga 200-300 gram, edhe lengu i orizit po keshtu shtohet nga 200-300 grame.
Sasia e sheqerit rritet nga 20-30 gr. Foshnja ushqehet 7 here ne 24 oret, cdo 3 ore duke ruajtur pushimin prej 6 oresh nga mesnata deri ne mengjes. Sasia e perzierjes se qumeshtit per cdo kuarje shkon nga 60-90 gram.
Lengu i frutave jepet rregullisht ne sasi prej rreth 20 gramesh ne dite.
Lengu i frutave hollohet me uje dhe kur nuk eshte i embel shtohet pak sheqer. Ai jepet midis kuarjeve. Ne mungese te lengut te frutave ose kur nuk pelqehet nga femija, duhet t'i japim gjysem tablete vitamine C.
Vitamina D fillohet qe nga java e dyte e jetes.


USHQYERJA E HUAJ GJATE MUAJIT TE 2-TE DHE TE 3-TE
Ne kete moshe eshte mire qe foshnja te ushqehet 6 here ne dite qe do te thote se kuarjet femija i merr cdo 3 ore e gjysem duke ruajtur pushimin e nates prej 6 oresh e gjysem.
Qumeshti i lopes hollohet duke i shtuar leng orize ne sasi me te paket. Mund te themi se qumeshti ze dy pjese dhe lengu i orizit nje pjese dmth ne raport 2:1.
Nga raporti 1:1 ne 2:1 kalojme gradualisht, jo menjehere. Mesatarisht, femija ne kete moshe ka nevoje per keto sasi ushqimesh:
Qumesht lope i paskremuar 400-500 gram
Leng orizi 250 gram
Sheqer 30-40 gram
Sasia e ushqimit ne cdo kuarje shkon nga 100 deri ne 130 gram. Eshte permendur gjithmone lengu i orizit por ai mund te zevendesohet edhe me lengje dritherash te tjera si elbi etj.
Nga muaji i trete ne shumicen e femijeve, ne vend te lengut te orizit, hollimin e qumeshtit mund ta bejme me paluze shume te holle.
Lengu i frutave jepet ne sasi, se paku nga 25-50 gram. Ne vend te lengut te frutave mund te japim leng te holluar domatesh ose perimesh te tjera. Ne rast nevoje lengjet e fresketa zevendesohen nga nje tablete vitamine C.
Vitamina D vazhdohet sipas udhezimeve qe jane dhene me perpara.

USHQYERJA E HUAJ GJATE MUAJIT TE 4-t E TE 5-te

Ne kete moshe eshte mire qe femija te ushqehet 5 here ne 24 ore qe do te thote se femija ushqehet diten cdo 4 ore dhe naten ruhet pushimi prej 8 oresh. Ne perzierjen e ushqimit qumeshti ze tre pjese ndersa paluzja e orizit ose e dritherave te tjera, nje pjese. Kete hollim e quajme 3:1.
Ne kete moshe hollimi i qumeshtit behet jo me lengjet e dritherave por me paluze.
Paluzet pergatiten duke marre rreth 3 gram miell orizi ose gruri te skuqur, qe perzihet me 50-100 gram uje te ftohte dhe pastaj vihet te zieje per 15-20 minuta. Nje luge caji e rrafshet permban 3-4 gram miell. Paluzja e gatshme perzihet me qumesht e sheqer dhe i jepet nje vale e shkurter.
Mesatarisht per cdo 24 ore femija ka nevoje per keto sasi ushqimi.
Qumesht 550-650 gram
Paluze 250 gram
Sheqer 40-50 gram
Sasia e ushqimit ne cdo kuarje shkon nga 150-180 gram. Lengu i frutave ose i perimeve shkon nga 50-80 gram. Ne vend te lengut te frutave mund te perdorim fruta te grira ne rende, te kaluara neper nje site te imet. Ato mund te pergatiten edhe si kisel. Sasia e tyre shkon nga 100-150 gram.
Vitamina D vazhdohet rregullisht. Ne moshen 5 muajshe nje ushqyerje mund te zevendesohet me nje pure patatesh ose perzierje perimesh.


USHQYERJA E HUAJ GJATE MUAJIT TE 6-TE, 7-TE DHE TE 8-TE
Ne kete moshe femija zakonisht vazhdon te ushqehet 5 here ne 24 ore. qumeshti i lopes perdoret i paholluar. Me qumesht pergatiten muhalebite dhe purete. Sasia ditore e nevojshme e qumeshtit te lopes eshte prej 650-750 gram.
Ne muajin e gjashte eshte e nevojshme qe nje kuarje te perbehete nga nje pure me patate ose me perime te perziera. Pureja duhet filluar ne muajin e peste. Ne muajin e gjashte, zakonisht purese ose muhalebise u shtohet gjysem e verdhe veze.
Ne kete moshe fenija merr 4 kuarje me muhalebi dhe nje kuarje me pure. Ne muajin e 7-te dhe te 8-te, ushqimit te femijes i shtohet nje supe. Supa pergatitet me perime, me miell gruri, me gjalpe ose vaj me pak kripe. Ajo mund te pergatitet edhe me leng kockash ose leng mishi.
Ne muajin e 7-te dhe te 8-te femijes i jepen tre muhalebi gjithnje e me te trasha, nje pure me perime dhe nje supe. Vazhdohet dhe dhenia me ushqimin e gjysmes se te verdhes se vezes ose nje e verdhe e plote. Ne kete moshe femija duhet te jete i mesuar me gjelle me kripe. Ai gjithashtu duhet te mesoje te pertypet. frutat jepen ne forme qulli, duke i shtypur kur jane te buta dhe duke i kaluar neper site kur jane te forta. Ato mund te perzihen me biskota te thermuara. Sasia ditore e frutave mbetet ne rreth 150-200 gram. Ato jepen njeheresh ne mes te kuarjeve ose te ndara pas dy kuarjeve gjate dites.
Sasia e ushqimit per cdo kuarje shkon me kalimin e muajve nga 160-220 gram.

USHQYERJA E HUAJ NGA MUAJI I 9-TE DERI NE MUAJIN E 12-TE
Ne kete moshe shumica e femijeve vazhdojne te ushqehen 5 here ne 24 ore, megjithse ndonje femije mjaftohet me 4 here.
Sasi ditore e qumeshtit me te cilin pergatiten ushqimet e nryshme nuk ka nevoje t'i kaloje 750 gramet.
Kufizimi i sasise se qumeshtit e meson dhe e detyron femijen te haje ushqime te tjera shume me te nevojshme per te si; perimet, superat, mishin, peshkun, djathin, buken e thekur te thermuar etj.
Ushqimi ditor mund te kete kete perberje;Nje here qumesht me buke te thekur, te thermuar ose me biskota. Dy muhalebi te dendura ose syltiac. nje supe me leng mishi, me perime, me buke te thekur te thermuar. Nga muajt e fundit supes mund t'i shtohet pak oriz ose makarina te imta. Nje pure me patate ose perime te perziera.
Mishi i perpunuar mire, i zier dhe i grire imet, ne sasi 20-30 gram i shtohet supes ose purese. Djathi mund t'i shtohet purese ne sasi prej 15-20 gram.
E verdha e vezes e plote i shtohet muhalebise, purese ose supes. Ajo gjithashtu mund te jepet e zier lehte ose e rrahur me pak sheqer.
Qulli i frutave jepet ne sasi 180-250 gram. Frutat e buta nuk eshte nevoja t'i pergatisim ne forme qulli, ato mund t'i jepen femijes me copa te vogla.
Sasia e qumeshti per cdo kuarje shkon nga 220-250 gram. Koha e dhenies se ushqimit ndermjet kuarjeve ndryshon sipas shijes se femijes dhe mundesive te nenes.


ME CFARE MUND TE ZEVENDESOHET QUMESHTI I LOPES
E kemi theksuar vazhdimisht qe qumeshti me i pershtatshem per ushqyerjen e femijes se vogel eshte qumeshti i lopes i paskremuar. Qumeshti i dhise mund te zevendesoje qumeshtin e lopes per nje periudhe te shkurter kohe. Perdorimi i tij ne foshnjat e vogla si dhe perdorimi i zgjatur nuk jane te keshillueshme. Qumeshti i deles mund te perdoret vetem ne femijet me te rritur.
kur mungon qumeshti i lopes, foshnja mund te ushqehet me qumesht pluhur te paskremuar.
nje pjese qumesht pluhur perzihet me 8-10 pjese uje, atehere mund te themi qe kjo mae i afrohet qumeshtit te lopes.
Ne ndonje rast mund te perdoret edhe qumeshti i kondensuar. Ky hollohet me 3-4 pjese uje. Veme ne dukje se ne disa raste qumeshti mund te zevendesohet me kosin.
Perserisim qe paluzet, peltet, lengu i orizit nuk zevendesojne ne asnje menyre qumeshtin.

MENYRA E DHENIES SE USHQIMIT TE HUAJ
Femija i vogel me ushqyerje te huaj, gjate muajve te pare te jetes, e merr ushqimin me ane te shishes me biberon. Perdorimi i shishes dhe i biberonit, kerkon qe ato te mbahen me higjene te vecante. Gjate ushqyerjes shishja mbahet pjerret ne menyre qe ne biberon te mos kete ajer. Ne rast se nuk ruhet pjerrtesia, femija gelltit shume ajer. Gelltitja e ajrit i shkakton probleme femijes sepse behet shkak per gromesitje, per nxjerrjen e nje pjese te ushqimit dhe per dhembje barku. gjate marrjes se ushqimit, foshnja shume e vogel mbahet shtrire por me shpatullat dhe koken pak te ngritura.
Me vone, dhe sa me shpejt te jete e mundur, nga muaji i 2-te dhe i 3-te, foshnja ushqehet duke e mbajtur ne preherin e nenes ose te kujdestares mbeshtetur dhe pak e ngritur mbi gjoksin e saj ne nje qendrim gjysem ndenjur.
Kur femija eshte ne gjendje te qendroje ndenjur, vendoset ne nje karrige me tryeze ku jane vendosur ushqimet perpara tij.
Eshte mire qe femija me ushqyerje te huaj te mesohet sa me shpejt te haje me luge dhe me pjate.
Ushqimet me leng pas muajve te pare mund te jepen me filxhan ose me gote te vogel. Ushqimi i nje kuarje duhet t'i jepet femijes per rreth 20 minuta, shume rralle ne 30 minuta.
Ushqimi ne cdo rast duhet te kete temperature te vaket, te afert me temperaturen e trupit. Perpara se t'ia japim femijes eshte gjithmone e nevojshme te provojme nxehtesine e ushqimit. Ne rast se ushqimi eshte ne shishe, e mbeshtesim ne fytyre ose mund te hedhim pak ushqim ne kurrizin e dores per te ndjere nxehtesine e tij.
Kushdo qe ushqen femijen duhet te mbaje qendrim te qete e te embel. duhen menjanuar perkedheljet pa vend, largimi i vemendjes se femijes nga ushqimi gjithashtu dhe shfaqjet e nervozizmit.
Ka shume rendesi ushqyerja e femijes me orar te vecante. Ky orar varion sipas moshes.


USHQYERJA E PERZIER
Ne rastet kur nena gjate 5-6 muajve te pare te jetes ka qumesht gjiri, por ky nuk eshte i mjaftueshem per te plotesuar nevojat e femijes, detyrohemi qe krahas gjirit, t'i japim edhe ushqime te tjera. Ne keto raste themi se femijen e mbajme me ushqim te perzier.
Ushqyerja e perzier eshte shume me e vlefshme per shendetin e femijes se sa ushqyerja plotesisht e huaj, megjithese nuk e ka vleren e ushqyerjes se plote ne gji.

NE CFAR RASTESH FEMIJA VIHET NE USHQYERJE TE PERZIER
Femija vihet ne ushqyerje te perzier ne ato raste kur nenes i pakesohet qumeshti. Pakesimi i qumeshtit mund te kete shkaqe te ndryshme. Keto shkaqe mund te lidhen me semundje te pergjitheshme nenes, me infeksione e demtim te njerit ose te dy gjinjve. Shkaqe te tjera mund te jene mungesa e zbatimit te rregullave te keshillueshme per ushqyerjen e femijes ne gji. Eshte e rendesishme te zbatohet orari i ushqyerjes se femijes.


KUSH VENDOS PER VENIEN E FEMIJES NE USHQIM TE PERZIER
Per venien e femijes ne ushqim te perzier vendos mjeku ose Konsultorja e femijes. Ky vendim merret pasi verehet se qumeshti i gjirit eshte pakesuar dhe nuk ploteson nevojat per zhvillim te mire te femijes.
Pakesimi i qumeshtit te gjirit vihet ne dukje duke bere disa prova te dyfishta si dhe duke pare qe femija nuk shton ne peshe, megjithse nuk vuan nga ndonje semundje.

SI ZBATOHET USHQYERJA E PERZIER
Ka dy menyra: plotesuese dhe zevendesuese.

MENYRA PLOTESUESE
Nena i jep gjirin femijes rregullisht cdo 3 ore, cdo 3 ore e gjysem ose cdo 4 ore. Pas boshatisjes se plote te te dy gjinjve, shtohet ajo sasi ushqimi qe i mungon femijes per te plotesuar nevojen e nje kuarje.
Shtesa e ushqimit nuk behet e njellojte ne cdo kuarje, zakonisht femija merr me teper qumesht gjiri ne mengjes dhe me pak ne pasdite dhe ne darke.
Per kete arsye, shtesat behen kryesisht ne pasdite dhe ne darke. Sasia e ushqimit qe i mungon femijes ne cdo kuarje percaktohet nga konsultorja pas disa peshave te dyfishta.
Lloji i ushqimit me te cilin plotesohet mungesa e qumeshtit te gjirit, ndryshon sipas moshes se femijes.
Mund te themi se lloji i ushqimit qe i shtohet femijes ka ate perberje si ne ushqyerjen plotesisht te huaj, kuptohet se sasia qe i jepet femijes eshte me e paket se ne rastin e ushqyerjes se huaj.
Per te qene me te qarte po sjellim nje shembull;
Nje femije 4 muajsh pi ne cdo kuarje 100 gram qumesht gjiri ne vend te 180 grameve qe i nevojiten. Ne kete rast pas dhenies se gjirit shtojme 80 gram me muhalebi te holle.
E theksojme edhe nje here se plotesimi i gjirit me leng orizi, me paluze, me pelte nuk ka vlere ushqimore te mjaftueshme dhe prandaj keto shtesa nuk mund te zevendesojne ushqimet me baze qumesht lope.
Ushqimet plotesuese nuk duhet asnjehere te jepen me biberon por me luge. Ne rast se e mesojme femijen ta ushqejme me biberon, ai mesohet te thithe lehte ushqimin dhe brakktis shpejt e plotesisht gjirin.

MENYRA ZEVENDESUESE
Ne menyren zevendesuese i japim femijes nje kuarje te plote me ushqim te huaj ne ate kohe qe nena nuk i jep gji.
Ushqimi zevendesues mund te jepet nje here, dy here ose tre here ne dite.
Ushqimi zevendesues jepet me ate perberje dhe me ate sasi si ne ushqyerjen e huaj.
Per te qene me te qarte po sjellim nje shembull;
Nje femije 3 muajsh ne cdo kuarje duhet te marre 130 gram qumesht gjiri. Ne rast se ne nje kuarje i japim ushqim te huaj, ky mund te perbehet nga 130 gram qumesht lope me leng orizi ose nga nje muhalebi shume e holle.

SHTESA TE TJERA TE NEVOJSHME
Ne ushqyerjen e perzier duhet te shtohen po ato lende qe jane permendur ne ushqyerjen natyrale, vecanerisht lengu i frutave dhe vitamina D.


USHQYERJA E FEMIJES GJATE VITIT TE DYTE
Me mbushjen e vitit ushqyerja e femijes ndryshon mjaft ne sasi, ne cilesi dhe ne menyren e pergatitjes. Gjate vitit te dyte organizmi i femijes zhvillohet mjaft shpejt. Dalja e dhembeve e ben te mundur pertypjen e mjaft ushqimeve. Aparati tretes pranon ushqime me te ndryshme se gjate vitit te pare.
Vitit i dyte fillon me muajin e 13-te e perfundon me muajin e 14-t. Gjate kesaj kohe kemi mjaft ndryshime ne ushqyerjen e femijes.

A ESHTE I NEVOJSHEM QUMESHTI I GJIRIT GJATE VITIT TE DYTE
Gjate vitit te dyte femija nuk ka nevoje per qumesht gjiri, perkundrazi vazhdimi i gjirit shpesh nuk lejon femijen te mesohet me ushqime te tjera te nevojshme.
Nenat qe vazhdojne dhenien e gjirit gjate vitit te dyte lodhin veten e tyre dhe crregullojne ushqyerjen e femijes.
Disa nena i japin gji femijes gjate nates. Keto ushqyerje krijojne zakone te keqia ne femijen dhe prishin qetesine e pushimin e tij gjate nates.

CILI ESHTE ORARI I USHQYERJES
SE TIJ NE KETE MOSHE
Gjate vitit te dyte femija mbahet me 4 kuarje ne dite.
Ushqimi jepet ne mengjes, ne dreke, ne zemer dhe ne darke. Midis dy ushqyerjeve asnjehere nuk duhet te kete diference kohe me pak se 4 ore.
Ky rregull nuk duhet te shkelet ne asnje rast dhe ne asnje stine si ne shtepi, ashtu edhe ne cerdhe.
Ne rast se megjesi i jepet shpejt, duhet dhene shpejt edhe vakti i drekes.
Ne mes te njeres kuarje dhe tjetres femija nderrohet, fle, luan, nxirret ne ajer te paster dhe ne diell.


MENYRA E USHQYERJES
Gjate vitit te dyte ushqyerja e femijes behet me e lire, me e ndryshme dhe me e pasur se gjate vitit te pare.
Femija mesohet te pertype gjithnje e me mire. Ai tret ushqime te ndryshme kur geto gatuhen ne menyre te pershtatshme.
Gatuarja e ushqimeve duhet te jete e vecante dhe e ndryshme nga ajo e te rriturve. Ushqimet jepen me te dendura, me te trasha. Atro ushqime qe kane nevoje per zierje, vazhdojne te zihen me kujdes.
Ushqimet nuk kane nevoje te kalohen neper site, me perjashtim te ndonje rasti gjate muajve te pare te vitit te dyte.
Shija e femijes ndryshon dhe behet me e ndjeshme. Per kete arsye behet i nevojshem ndryshimi, larmia ne ushqimet dhe ne gatuarjet, perndryshe oreksi pakesohet.
Gjate nje kuarje mund te jepet jo me nje ushqim i vetem por disa ushqime.
Qumeshti jepet ne sasi ditore nga 400-600 gram. Sasi te medha qumeshti pengojne marrjen e disa ushqimeve te tjera me vlere.
Qumeshtit mund t'i shtohet edhe pak kafe elbi per ta bere me te pelqyeshem. Muhalebite nuk jane te domosdoshme.
Ne vend te tyre mund te jepet qumeshti si pershesh ose si syltiac.
Perimet perdoren gjeresisht, kryesisht patatet, karotat, spinaqi, bizelet, fasulet, domatet, sallatrat. Po ashtu perdoren orizi, makaronat e buka.
Superat gatuhen jo vetem te lengshme si bujon por behen gjithnje e me te dendura. Orizi e makaronat gatuhen se bashku me supen. Ato gjithashtu gatuhen si gjelle me vete, duke i zier mire e duke shtuar leng mishi, gjalpe ose djathe.
Veza jepet se bashku me te bardhen. Ajo gatuhet ne menyra te ndryshme.
Mishi ose peshku, melcia, trute eshte mire te jepen cdo dite.
Mishi ka nevoje te zbutet e te perpunohet mire vecanerisht gjate muajve te pare te vitit te dyte.
Gjalpi e vaji jepen me gjeresisht. Ata ndihmojne per te shtuar vleren ushqimore dhe shijen e ushqimeve te ndryshme.
Djathi si ushqim me vlera nuk duhet te mungoje.
Recelet ose mjalti, ne sasi te kufizuar, zakonisht jepen me buken. Sheqeri perdoret ne sasi te nevojshme per te embelsuar qumeshti, syltiacin dhe per te pergatitur disa embelsira jo te renda.
Eshte mire qe femija te mos mesohet me llokume, sheqerna e karamele.
Frutat e fresketa jepen rregullisht. Ato pertypen mire nga femijet. Edhe frutat e thata jepen ne sasi te kufizuar. Disa perime jepen te paziera si domatet e sallatat. Kripa vihet ne gjellet me kohe dhe ne sasi te nevojshme. Femija duhet te jete i mesuar me gjelle te kripur qe gjate vitit te pare.
Uji i jepet femijes ne sasi te ndryshme, kryesisht sipas stines. Eshte mire qe femija te mos pije uje ne kohen kur merr ushqimin por ne mes te dy vakteve te ngrenies.
Sasia e ushqimit te nje kuarje zakonisht nuk kalon 300 gram.
Pas vitit te pare femija mesohet te haje vete me luge, duke i qendruar nena prane ose nje pjestar tjeter i familjes.


GATUARJA KRYESORE
Gjate vitit te dyte vihen re nga muaji ne muaj ndryshime te medha ne zhvillimin e femijes dhe ne aftesine ne tretjen e ushqimit.
Ne fillim te vitit te dyte ushqimet pergatiten mjaft te perpunuara per t'i bere me te tretshme, kurse nga fundi i vitit te dyte me pak te perpunuara duke iu afruar disa gatuarjeve qe pranon femija me i madh.
Ne megjes zakonisht jepet 200-250 gram qumesht i embelsuar me sheqer. Ne fillim qumeshtit i shtohen grimca buke te thekur duke e bere si pershesh jo te dendur. Me shtimin e numrit te dhembeve jepen rriska buke, me pak gjalpe, me recel ose mjalte e djathe. Disa femije pelqejne qe ne megjes nje gjysem veze ose nje veze te plote.
Ne dreke mund te jepet nje supe me shume ose me pak e trashe sipas moshes e shijes se femijes. supa pergatitet me leng mishi, me perime, me vaj ose gjalpe si dhe me oriz ose makarona. Nga supa mund te kalohet ne nje pjate me oriz ose makarona te imta, te ziera mire. Ato gatuhen me gjalpe ose me leng mishi dhe ne fund i shtohet pak djathe i grire.
Ne dreke i jepet gjithashtu nje sasi me tul mishi qe shkon nga 30-50 gram. Ne vend te mishit vlen peshku, melcia e trute.
Mishi jepet i zier, i zbutur, i ndare ne copa ose grimca te vogla sipas moshes.
Me mish mund te pergatiten qofte, kurse bifteket e bute zakonisht pelqehen e treten nga fundi i vitit te dyte.
Ne rast se nuk i japim mish, ne vend te tij i japim femijes veze duke e hequr nga mengjesi.
Ne zemer i jepet qumesht ose kos me buke e djathe, ose me gjalpe e recel si dhe nje frute e njome.
Ne darke shume femije pelqejne supen dhe vezen. Ne rast se keto ushqime pelqehen ne darke hiqen nga ushqyerja e dites.
Veza nuk jepet vetem e zier ose e rrahur me sheqer por edhe e skuqur me gjalpe ose vaj.
Disa femije vazhdojne te pelqejne purete. Keto jane mjaft te tretshme dhe mjaft te pasura me lende ushqyese.
Perimet duhet te zene nje vend me rendesi ne ushqyerjen e femijes. Ato jepen me supe ose me pure. Mjaft femije mesohen me patate te pjekura, te ziera ose te skuqura.
Disa femije e kerkojne ne darke qumeshtin, kosin me buke ose sultiacin. Ne rast se keto jepen ne darke duhet te kemi kujdes qe femija te mos marre ushqime te tjera te lengshme si superat.
Nje frute e njome eshte gjithnje e pelqyeshme.
Ne pergjithesi do te theksojme se gjate vitit te dyte ushqimi i femijes duhet te kete ndryshime.
Gjate nje kuarje mund te jepet me shume se nje lloj ushqimi. Gatuarjet e femijeve ne vitin e dyte duhet te pergatiten te vecanta nga ato te te rriturve. Femija duhet te mesohet te pertype mire.


USHQYERJA GJATE VITIT TE TRETE
Gjate vitit te trete organizmi i femijes merr shume zhvillim. Keshtu plotesohen edhe dhembet e perkohshem. Kjo ben te meundur pertypjen dhe tretjen e ushqimeve pa veshtiresi.
Gjate vitit te trete femija merr 4 vakte ushqim ne dite, si gjate vitit te dyte.
Ushqimet jane te peraferta me ato qe jepen gjate vitit te dyte por ndryshon sasia e tyre ashtu edhe menyra e gatuarjes.
Gatuarja e tyre i afrohet deri ne nje fare shkalle asaj te te rriturve. Femija fillon te kete me te shprehura shijet dhe pelqen me teper disa ushqime. Ai gjithashtu ka deshire per ndryshime ne ushqimet.
Duke dhene ne nje kohe ushqime te ndryshme dhe gatuarje e shije te ndryshme, shtojme oreksin e femijes.
Qumeshti dhe kosi jane ushqime te vlefshme. Ato nuk duhete t'i mungojne femijes ne sasi ditore prej 400-500 gramesh.
Ushqime te tjera si buka, perimet, mishi, orizi, makaronat, yndyrnat u jepen ne sasi te medha.
Sasia e ushqimeve varet mjaft nga levizjet e gjalleria e femijes.
Femij deri ne nje fare mase e rregullon vete kerkesen per ushqime. Megjithate ne duhet te kemi kujdes qe femija te mos marre ushqime te njeaneshme.
Proteinat, me permbajtje bimore e shtazore, jane te domosdoshme si dhe yndyrnat.
Gjalleria e femijes kerkon me pak ose me shume karbohidrate, sheqerna, brumera. Te domosdoshme jane perimet e ndryshme te ziera e te njoma, sallatrat dhe frutat.
Supat, orizi, makaronat, pergatiten si per te rriturit duke i zier mire.
Mishi pergatitet ne forma te ndryshme, me kusht qe te jete i bute dhe te pertypet pa veshtiresi.
Mishi i dhjamosur, mishi i derrit, nuk duhet te perdoren gjate tre viteve te pare te jetes.
Per te bere gjellet me te shijshme, mund te perdoren salcerat e zakonshme, kryesisht me domate.
Nuk duhet te perdoret piperi, specat djeges, turshite.
Pijet alkoolike, qofte edhe birra, nuk duhete t'u jepen asnjehere femijeve.
Ushqimi i jepet femijes me temperature te perafert me ate te trupit. Gjithashtu femijes nuk keshillohet t'i jepen ushqime te nxehta qe te djegin gojen si dhe shume te ftohta sic jane akulloret.


USHQYERJA E FEMIJES PAS VITIT TE TRETE
Pas vitit te trete femija ka mundesi te haje, te trese shumicen e ushqimeve qe ha i rrituri.
Ai ushqehete ne tryeze se bashku me prinderit e tij.
Gatuarja e ushqimeve nuk ka shume ndryshime nga ajo e te rriturve. Megjithate disa gatuarje te renda, me shume yndyre, me shume sheqer, ose me piper e turshi, nuk duhet t'u jepen shpejt femijeve. Sasia e ushqimeve shkon duke u shtuar me rritjen e femijes. Ajo percaktohet deri ne nje fare shkalle nga vete kerkesat e femijes, nga gjalleria e levizjeve te tij. Masa me e mire per mjaftueshmerine e femijes eshte rritja dhe zhvillimi i rregullt i tij.
Ashtu sic u vu ne dukje edhe per femijen gjate vitit te trete nuk duhet te mungojne ushqimet me vlere, vecanerisht proteinat, yndyrnat, frutat e njoma. Karbohidratet plotesojne nevojat e organizmit, sipas gjallerise se jetes se tij.
Qumeshti ose kosi ne sasi prej rreth 300 gramesh eshte shume i vlefshem.
Femija nga viti i trete deri ne vitin e gjashte eshte mire te vazhdoje te marre kater vakte ne dite. Megjithate, gjate dimrit, kur dita shkurtohet, si dhe pas vitit te gjashte mund te kufizohemi ne tre vakte.
Ne ato raste kur femija merr shpejt ushqimin e mengjesit dhe vone ate te drekes, mund te jepet nje ushqim i kufizuar ne mes te dy ushqimeve.
Ruajtja e rregullt e urarit ne ngrenien si dhe pertypja e kujdesshme, duhet te behen me kohe shprehi per femijen.
Kemi vene ne dukje se femijes nuk duhet t'i jepen pije alkoolike te asnje lloji. Alkooli, edhe ne sasi te vogla, i sjell deme femijes.
Edhe pirja e kafese nuk eshte as e nevojshme as e dobishme per femijen. Ne rast se femijes i pelqen mund t'i jepet kafe prej elbi me buke te perzier me qumesht.
Ujin femija e pi sipas kerkesave te organizmit te tij, sipas stines, sipas aktivitetit fizil. Sidoqofte, perserisim qe pirja e ujit gjate ngrenies pengon tretjen e mire te ushqimit.


GATUARJET KRYESORE PER FEMIJET E VEGJEL
Po paraqesim shkurtimisht disa nga gatuarjet kryesore me te nevojshme per femijet.
Keto gatuarje ne radhe te pare vlejne per femijet e vegjel. Keto gatuarje kane vecorite e tyre. Keto shpesh nuk njihen mire dhe nuk perpunohen me kujdesin dhe perpikmerine e duhur.
Gatuarjet per femijet e vegjel kane nevoje per ruajtje te kushteve te higjenes, pastertise dhe sterilitetit.
Gatuarjet per femijet te medhenj pergatiten me lehte sepse ato jane pothuajse si gatuarjet per te rritur.

ENET E NEVOSHME PER GATUARJET PER FEMIJET E VEGJEL
Per gatuarjet e femijeve te vegjel nevojiten disa ene. Keto mbahen vecas nga enet ku gatuhet per te rritur. Rendesi ka qe enet ku gatuhet e zihet qumeshti te jene te vecanta.
Po radhisim disa ene te nevojshme per gatuarjen e femijeve te vegjel;
- 3 tenxhere me kapak te puthitur prej gjysem litri, nje litrershe dhe dy litershe.

- 1 tenxhere e madhe dhe e thelle me kapak ne te cilen zihen enet e tjera qe perdoren per femijen.

- 1 tenxhere e larte me kapak ku mund te vihen te ziejne ne uje 2-4 shishe (biberona) te pergatitura me qumesht te perzier me lengje ose lende te tjera ushqimore. Kjo tenxhere ka ne fund te saj dy-kater rrathe metalike qe te mos lejojne perplasjen e shisheve gjate zierjes se tyre. Ne rast se nuk kemi rrathe, shishet mbeshtillen me garze nga fundi.

- 2 tigane per fergesa

- 5-6 pjata te medha e te vogla prej porcelani.

- 2 luge te medha dhe 3 luge te vogla.

- 2 filxhane te zakonshem kafeje.

- 6-7 shishe, biberona, me gryke mjaft te gjere. Keto perdoren kur femija eshte me ushqim te huaj dhe e merr ushqimin me shishe e kapse.
Ne kete rast jane te nevojshem edhe 10-12 kapse gome.

- 3-4 gota me doreza mundesish te vijezuara me gramature.

- 1 gote qelqi, mundesisht me vija per te konrolluar gramaturen.

- 1-2 hinka te vogla ose te mesme.

- 1-2 rrahese per purene, per vezet etj.

- 2-3 sita teli te imet.

- 1 site e zakonshme plastike.

- 1 rende.

- 1 shtrydhese me doreze per shtypjen e kalimin e frutave dhe te perimeve.

- 1 shtrydhese qelqi per limonat e portokallet.

- Disa ene ose kavanoza te mbyllura prej qelqi per te ruajtur miellrat, niseshtene, sheqerin.

- Tel per te ferkuar enet.

- Furce e gjate per te pastruar shishet e biberonat nga brenda.

- Pirunj, thika dhe te tjera vegla te zakonshme te kuzhines.

- Tryeze e mbuluar me mushama ose me peceta te pastra.

- Raft te vecante ku mbahen enet dhe disa ushqime te femijes.


MASAT PER LLOGARITJEN E USHQIMEVE
Ushqimet qe ne i japim femijes kur jane te ngurta ose ne forme pluhuri, i llogarisim me gram, kur jane le lengshme i llogarisim me centimeter kub ose mililiter.
Per te thjeshtuar masat e llogaritjeve po japim disa vleresime, duke perdorur luge ose disa ene te zakonshme. Megjithate eshte mire qe enet e femijes te jene te milimetruara.
Ja disa nga masat;

1 luge caji plot me lengje te ujshme ose me qumesht merr 4-6 gram.

1 luge caji e mbushur me vaj merr 3-5 gram.

1 luge caji e mbushur rrafsh me miell merr 3-4 gram

1 luge caji e mbushur rrafsh me sheqer merr 4-5 gram.

1 luge caji e mbushur rrafsh me oriz merr 5-7 gram

1 luge gjelle e mbushur rrafsh me lengje te ujshem merr 12-15 gram.

1 luge gjelle e mbushur me vaj merr 10-14 gram

1 luge gjelle e mbushur rrafsh me miell merr rreth 10 gram

1 luge gjelle e mbushur rrafsh me sheqer merr 14-15 gram.

1 luge gjelle e mbushur rrafsh me oriz merr 15 gram

1 luge gjelle e mbushur plot me pure merr 30-35 gram.

1 luge gjelle e mbushur me mish te zier te grire merr 18- 25 gram.

1 luge gjelle e mbushur plot me recel merr 30-35 gram.

1 filxhan kafeje merr rreth 50 gram

1 gote uji e zakonshme merr rreth 180-200 gram.


HIGJENA E USHQIMEVE
Te gjitha ushqimet qe gatuhen per femije duhet te ruhen ne kushte higjenike. Nese nuk respektohet ky kriter ato behen shkak per infeksione ose helmime qe demtojne femijen dhe vene ne rrezik jeten e tij.
Si ruhet qumeshti e kemi vene ne dukje ne postimet e meparshme.
Mielli dhe sheqeri ruhen ne kavanoza qelqi te mbyllura.
Mishi ruhet ne frigorifer por jo per nje kohe te gjate, qofte dhe i zier. Peshku, trute, melcite ruhen me po kete kujdes madje jane me pak rezistente se mishi.
Ushqimet gjithashtu ruhen dhe mbrohen mire nga mizat. Per kete vlen pastrimi i ambjentit rregullisht dhe mbajtja e mbeturinave larg. Higjena e nenes dhe e kujdestareve qe i sherbejne femijes duhet te jete ne shkalle te larte. Eshte e rendesishme qe femijes t'i sherbehet me duar te lara. Thonjte te jene gjithmone te prera shkurt.
Kujdestaret e femijeve duhet t'i nenshtrohen kontrollit mjeksor dhe analizave ne menyre periodike.


HIGJENA E ENEVE
Higjena e eneve me te cilat ushqehet femija ka po aq rendesi sa dhe higjena e ushqimeve. Enet e perdorura per femije lahen shpejt pas perdorimit me uje te ftohte e me pas me uje te ngrohte dhe detergjente. Mbeturinat e ushqimit largohen nga enet me sfungjer te ashper. Pas kesaj larje eshte mire qe enet te vendosen ne tenxheren perkatese per te valuar per disa minuta.
Enet qe perdoren per qumesht duhet te lahen mire sepse bakteriet aty gjejne terren te pershtatshem per t'u zhvilluar.
Shishet dhe biberonat duhen lare me furce. Pas larjes enet kullojne dhe duhet te jene te thata dhe te mbrojtura ne nje raft te paster.
Edhe tryeza e femijes pastrohet mire para se te vendosim ushqimet e femijes.


PERGATITJA E USHQIMEVE TE FEMIJES
Femijes, gjate vitit te pare e te dyte, ushqimet i jepen te ziera. Bejne perjashtim lengjet e frutave ose te perimeve.
Qumeshti i lopes i jepet vetem pas zierjes se kujdesshme. Zierja, i ben me te tretshme dhe te pershtatshme per femijen ushqimet.

PERGATITJA E LENGUT TE ORIZIT

Marrim 30 gram oriz te pastruar e te lare qe eshte baraz me dy luge gjelle, e fusim ne nje tenxhere me nje liter uje te ftohte. E vendosim ne zjarr dhe e leme te zieje per rreth nje ore. Gjate zierjes shtojme pak e nga pak sasine e ujit qe avullon, keshtu ne fund te zierjes kemi perseri te njejten sasi lengu si ne fillim. Lengu kullohet dhe ruhet ne nje vend te fresket.

PER CFARE VLEN LENGU I ORIZIT
Lengu i orizit vlen per te holluar qumeshtin gjate muajve te pare te jetes. Ne kete rast qumeshtit dhe lengut te orizit i shtojme sheqer.
Lengu i orizit mund te perdoret per nje kohe te shkurter pa ushqime te tjera ne rast se femija ka heqje barku.
Lengu i orizit nuk duhet ta zevendesoje asnjehere ushqimin e plote te femijes.

PERGATITJA E LENGUT TE DRITHERAVE
Lengu i orizit, tek ne, ka hyre ne perdorim te gjere sepse mendohet qe ka veti te parandaloje e pengoje heqjen e barkut, daljen jashte te shpeshte te femijes. Megjithate ka edhe drithera te tjere me shume vlere me te cilat mund te pergatitet leng i pershtatshem si elbi, gruri e tershera.
Pergatitja behet ne po ate menyre si lengu i orizit.

PERGATITJA E PALUZES ME MIELL
Paluzet pergatiten me miell orizi, me miell gruri, me rralle me miellra te tjere si mielli i misrit, i pastruar dhe i bluar ne menyre te vecante.
Per pergatitjen e paluzes mielli i orizit merret ashtu sic eshte. Mielli i grurit eshte mire te skuqet lehtesisht. Keshtu ai behet me i tretshem.
Paluzet vlejne per pergatitjen e muhalebise. Paluzet nuk duhet te zevendesojne ushqimet e plota. Per te pergatitur 500 gram paluze veprojme ne kete menyre:
Marrim 7-15 gram miell, ne rast se femija eshte nga 3 deri ne 5 muajsh, dhe 20-50 gram miell ne rast se femija eshte mbi 5 muajsh.
Miellin e fusim ne nje tenxhere me uje te ftohte dhe e perziejme mire derisa te formohet nje trajte llapaje. Me pas e vendosim ne zjarr, i shtojme uje pak e nga pak duke e perzier vazhdimisht deri sa te plotesohen 500 gramet. gjithashtu shtohet nje maje thike kripe.
Paluzja duhet te zieje per 15-20 minuta duke e perzier vazhdimisht. Paluzen zakonisht e perdorim per te bere muhalebine. Ne kete rast gjate zierjes, paluzes ne sasi 500 gram i shtojme 25 deri ne 35 gram sheqer. Ne fund paluzes i shtojme qumeshtin kur duam te pergatisim muhalebine.

PERGATITJA E MUHALEBISE
Muhalebia pergatitet duke i shtuar paluzes qumesht e sheqer.
Marrim nje pjese paluze, se ciles i eshte shtuar sheqeri dhe e perziejme me dy-tre pjese qumesht lope te paholluar. I vendosim ne zjarr per 5 minuta.
Muhalebine e bejme me te holle ose me te trashe sipas moshes se femijes.
Muhalebia pergatitet edhe ne nje menyre tjeter.
Marrim sasine e nevojshme te miellit dhe e perziejme me uje sa te behet llapa, me pas shtojme qumeshtin dhe sheqerin dhe i vendosim ne zjarr per 20 minuta.
Sipas sasise se miellit, muhalebia delme e holle ose me e trashe.


PERGATITJA E QUMESHTIT PLUHUR
Qumeshti pluhur ne rast nevoje, zevendeson mire qumeshtin e lopes.
Qumeshti pluhur gjendet ne dy lloje; me yndyre te plote, sa permban edhe qumeshti i paskremuar i lopes ose me pak yndyre (i skremuar). Per femijet e shendoshe qe nuk vuajne nga heqja e barkut, perdorim qumeshtin pluhur me yndyre. Qumeshtin pluhur pa yndyre e perdorim vetem per nje kohe te shkurter, ne rast se femija ka heqje barku. Qumeshti pergatitet duke marre nje pjese pluhur qumeshti dhe duke e perzier me 8-10 pjese uje te vaket qe ka valuar me pare. Qumeshti pluhur shtohet pak nga pak duke e perzier vazhdimisht deri ne tretjen e plote te tij. Kur te jete shkrire plotesisht vihet ne zjarr dhe lihet aty derisa te filloje te nxjerre avujt e pare.
Me kete qumesht bejme te gjitha pergatitjet si me qumeshtin e lopes. Qumeshti pluhur gjendet ne konfeksione te mbyllura. Pasi hapet kutia nuk duhet te qendroje gjate pa u konsumuar.

PERGATITJA E QUMESHTIT TE KONDENSUAR
Qumeshti i shterruar ose i kondensuar gjendet ne kuti te mbyllura. Ai ka permbajtje sheqeri. Per ta pergatitur per femije marrim nje pjese qumesht te kondensuar dhe e perziejme mire me 3-4 pjese uje te vaket, qe ka valuar me perpara. Me pas e vendosim ne zjarr ku e leme deri sa te nxjerre avujt e pare.
Kutia e qumeshtit te kondensuar, pasi hapet, ruhet ne nje vend te fresket deri ne 24 ore ose ne frigorifer deri ne 48 ore.


PERGATITJA E KOSIT
Kosi shitet i gatshem, megjithate ai mund te pergatitet pa veshtiresi ne shtepi.
Qumeshti i lopes zihet dhe lihet sa te vaket ne temperature 45-50 grade. kur arrihet kjo temperature qumeshti ruan nje fare nxehtesie por nuk djeg. Qumeshti e fusim ne nje tenxhere prej gjysem litri, qe mund te mbulohet me nje kapak te puthitur.
Marrim dy luge caji nga kosi i dites se mepareshme (tharm kosi) e perziejme mire me pak qumesht te vaket dhe ia shtojme tenxheres me qumesht, duke e perzier me kujdes.
Tenxheren e mbulojme mire me kapak dhe e mbeshtjellim nga te gjitha anet me nje rrobe te leshte ku e leme per 3-4 ore derisa te jete formuar mpiksja. Kosin e zene mund ta perdorim shpejt. Ne rast se duam ta ruajme e mbajme ne frigorifer per 24 ore ose dhe pak me gjate.
kosi i zene si duhet ka thartire te kufizuar.

SI PERDORET KOSI PER USHQIMIN E FEMIJES
SE VOGEL
Kosi mund te pergatitet me qumesht te plote lope. Ai mund te pergatitet edhe me qumesht te skremuar, te cilit i eshte hequr pjeserisht ose krejtesisht ajka. Kosi i zene me qumesht te skremuar perdoret ne ato raste kur femija vuan nga crregullime te barkut.
Kosi mund te perpunohet ne menyra te ndryshme. kosi mund te pasurohet duke i shtuar paluze me sheqer te pergatitur me perpara. Paluzja i shtohet kosit pak e nga pak duke e perzier me force.

QUMESHT I MPIKSUR ME LENDE TE TJERA
Qumeshti mund te mpikset duke e perzier me disa lende te tharta. Ne kete menyre ai i afrohet kosit. Qumeshti mpikset mire duke i shtuar leng limoni.
Marrim rreth 200 gram qumesht lope te valuar qe eshte lene dersa te vaket. E fusim qumeshtin ne nje shishe, i shtojme dy luge leng limoni dhe fillojme menjehere ta tundim me force. Qumeshti i mpiksur me leng limoni merr shije te mire. Ai mund te pasurohet me sheqer, me leng orizi ose me miell e sheqer ashtu sic veprohet me kosin.
Qumeshti mund te mpikset gjithashtu duke perdorur disa lende te gatshme te tharta si acid citrik e acid laktik.


PASURIMI I MUHALEBISE
Muhalebia eshte ushqim i femijes i perbere nga qumesht, miell e sheqer, pasurohet dhe i rritet vlera ushqyese ne rast se i shtojme nje sasi yndyre si gjalpe ose vaj. Gjalpi ose vaji i shtohen ne sasi 5 gram per cdo 100 gram muhalebi.
Muhalebia me rritjen e femijes pasurohet gjithashtu duke shtuar sasine e miellit dhe duke perdorur vetem qumesht te plote. Ne rast se e keshillon mjeku, muhalebia mund te pergatitet duke i shtuar sasi me te medha sheqeri.
Muhalebite e pasuruara ose te trasha u jepen femijeve zakonisht nga muaji i 6-te.
Nen kete moshe ato mund te jepen ne sasi te kufizuara, sipas keshilles se mjekut.
Nga muaji i 6-te i 7-te muhalebise mund t'i shtohet gjysem e verdhe veze dhe me vone nje e verdhe e plote

PERGATITJA E USHQIMIT TE PASURUAR ME GJALPE OSE VAJ
Marrim 5 gram gjalpe, e vendosim ne nje tenxhere dhe e veme mbi zjarr derisa te filloje te avulloje. Shtojme 5 gram miell gruri te skuqur dhe e perziejme mire me gjalpin derisa te behet si hallve. Shtojme 100 gram uje dhe 5 gram sheqer dhe i ziejme se bashku. Sapo te marre vale shtojme 100 gram qumesht te valuar dhe i leme ne zjarr per pak kohe.
Ushqimi i pasuruar, ne vend te gjalpit mund te behet edhe me vaj.
Ky ushqim ka vlere kalorike mjaft te madhe. Ai u jeper femijeve pas muajve te pare te jetes, vecanerishtkur nuk shtojne mire ne peshe. Sasia e ketij ushqimi qe i jepet femijes, ndryshon sipas keshilles se mjekut.
Ushqimi i pasuruar me vaj ose gjalpe, mund te pergatitet edhe duke perdorur sasi me te medha gjalpi, sheqeri e qumeshti. Ne keto raste jepet ne sasi te kufizuar dhe ne femijet pas 5-6 muajve te pare te jetes.

PURE ME PATATE
Marrim dy- tre patate mesatare, qe te peshojne rreth 150- 200 gram, i lajme me kujdes dhe i veme te ziejne ne rreth 150 gram uje, te cilit i shtojme nje maje thike kripe.
Pas zierjes se kujdesshme marrim patatet e nxehta, i qerojme dhe i kalojme neper site. Pas kalimit neper site, qullit te patateve i shtojme 100 gram qumesht lope te nxehte, nje luge caji me gjalpe ose vaj, i rrahim mire me rrafse ose me nje piru dhe i veme perseri ne zjarr per nje kohe te shkurter.
Pas muajit te gjashte purese mund t'i shtohet gjysem e verdhe veze ose pak djathe i bute.
Eshte mire qe patatet te zihen me gjithe lekure se bashku me kripe dhe pastaj te qerohen se keshtu kane vlere ushqyese me te madhe. Ne rast se kjo menyre veprimi duket e veshtire, patatet mund te qerohen edhe perpara zierjes.

PATATE TE ZIERA OSE TE PJEKURA
Patatet per femijet mund te pergatiten edhe te ziera ose te pjekura.
Ato duhet te jene zbutur jo vetem ne siperfaqe por edhe ne brendi.
U jepen femijeve te prera ne copa me pak gjalpe e kripe. Perdoren gjate vitit te dyte.

PURE ME PERIME TE NDRYSHME

Pureja mund te pergatitet jo vetem me patate por edhe me perime te ndryshme si; karota, spinaq, lulelaker, pazi etj.
Perimet mund te perdoren te vecuara ose te perziera. Ato lahen mire dhe ziejne deri ne zbutjen dhe shkrifjen e plote te tyre, ne nje sasi te kufizuar uji, duke marre trajte qulli.
Qulli i perimeve kalohet neper site pastaj shtohet gjalpi ose vaji, qumeshti, pak miell gruri, kripe.
Ato rrihen mire se bashku dhe vihen ne zjarr per nje kohe te shkurter.
Sasite e perimeve dhe lendeve te tjera qe perdoren per purene e perimeve jane po ato qe perdoren per purene e patateve.


PURE ME KAROTA PER PARANDALIMIN E BARKUT
Merren 500 gram karota, pastrohen, qerohen, futen ne 1 liter uje me 2-3 gram kripe, vihen ne zjarr, ku lihen nje ore ose me gjate deri sa te zbuten plotesisht. Me pas kalohen dy-tre here ne site teli.
Sipas moshes se femijes, pureja behet me e holle ose me e trashe, duke lene me pak ose me shume uje ne te cilin jane zier.
Pureja me karota eshte shume e vlefshme ne rast heqje barku.
kjo pure nuk eshte shume e shijshme dhe nuk pelqehet nga femijet, kur nuk jane mesuar me shijen e karotave.
Shija mund te permiresohet duke i shtuar purese leng limoni pak kakao e zaharine.
Ne rast se e keshillon mjeku, pureja e karotave mund te perzihet edhe me paluze, me qull molle ose me te dyja se bashku.

SUPA E KAROTAVE
Merren 500 gram karota, zihen ne nje liter uje me kripe dhe kalohen neper site ashtu si veprohet me purene e karotave.
Kur pergatisim supen zevendesojme ujin gjate zierjes duke e mbajtur deri ne fund sasine prej nje litri.
Supa e karotave eshte me e pershtatshme per femijet e vegjel se sa pureja.
Shija e saj mund te permiresohet duke bere ato shtesa qe u permenden me siper per purene.


LENGU I PERIMEVE TE ZIERA
Lengu i perimeve te ziera ne disa raste perdoret per hollimin e qumeshtit te lopes. Ai vlen gjithashtu per te pergatitur supera te holla me permbajtje mielli, gjalpi etj.
Per pergatitjen e lengut te perimeve merret nje sasi e kufizuar perimesh te ndryshme si patate, karota, spinaq, bizele, fasule, domate etj. Ato futen ne nje liter uje, shtohet nje maje thike kripe dhe vihen ne zjarr ku lihen derisa te kete mbetur gjysem litri leng. Ne fund lengu kullohet ne site.

SUPA ME LENG PERIMESH E MIELL
Me lengun e perimeve pergatitet nje supe e holle duke i shtuar miell gruri. Merren 250 gram leng perimesh, shtohen 8-12 gram miell gruri i skuqur (2-3 luge caji), vihen ne zjarr per 10-15 minuta dhe ne fund shtohet nje luge kafeje gjalpe ose vaj.
Kjo supe mund te fillohet nga muaji i 5-te ose i 6-te ne rast se mjeku e keshillon ne vend te purese. Me kalimin e muajve sasia e miellit pakesohet dhe ne vend te miellit perdoret buke e thekur, e thermuar, dhe ne fillim te vitit te dyte oriz ose makarona te imta. Zakonisht me kalimin e muajve vlen perdorimi i supave me perime dhe me shtesa te tjera.

SUPERAT ME PERIME
Superat me perime jane te vlefshme per ushqyerjen e femijes pas muajit te 6-te te jetes. Ato mund te zevendesojne superat me leng perimesh e miell.
Merren 250 gram perime te ndryshme si patate, karota, pazi, spinaq, kunguj, fasule te lara e te qeruara, sipas rastit. Ato futen ne 500 gram uje me pak kripe ku lihen te ziejne per nje ore ose me gjate deri sa te shkrihen mire. Me pas perimet kalohen neper nje site te imet, shtohet lengu ne te cilin ato kane zier, shtohet nje luge caji gjalpe ose vaj.
Sasia e supes qe mbetet ne fund te gatuarjes eshte prej rreth 250 gram. Supat me perime sipas rastit pasurohen me 10-20 gram miell gruri ose buke te thekur te thermuar. Me vone atyre u shtohet oriz ose makarona te imta.
Ne rast se e verdha e vezes nuk eshte dhene me ushqime te tjera ajo mund t'i shtohet supes duke filluar nga muaji i 6-te ose i 7-te.

LENGU I MISHIT
Merret nje sasi mish vici ose pule, rreth 100 gram, pritet ne copa dhe futet ne 500 gram uje te ftohte me pak kripe. Vihet ne zjarr dhe lihet mjaft gjate derisa lengu te shteroje ne gjysem.
Lengu i mishit mund te pergatitet dhe me kocka ose se bashku te dyja kocka edhe mish. Lengu i mishit nuk duhet te kete shume yndyre. Ne rast se ne siperfaqe te lengut del shume yndyre, e heqim me ane te nje luge.
Me lengun e mishit pergatisim supera te ndryshme, duke filluar nga muaji i 7-te i jetes. Me vone me leng mishi pergatiten edhe supera e gjelle me permbajtje makaronash te imta e orizi.

SUPE ME LENG MISHI DHE MIELL
Merren 250 gram leng mishi, shtohen 20 gram miell gruri ose buke e thekur, e thermuar, nje luge caji gjalpe ose vaj, pak kripe, vihen ne zjarr ku lihen te ziejne per 20 minuta.
Zakonisht perdoret nga muaji i 7-te.


SUPE ME LENG MISHI E PERIME
Merren 250 gram perime te ndryshme si patate, karota, spinaq, kunguj, falsule, te lara e te qeruara, sipas rastit, futen ne 300 gram uje ku lihen per t'u zier deri sa te shkrihen mire. Me pas perimet kalohen neper site se bashku me lengun ne te cilin jane zier, shtohet nje luge caji me gjalpe ose me vaj, 50-100 gram leng mishi, pak kripe dhe i jepet perseri vale. Sasia e supes qe mbetet eshte rreth 250-280 gram. Zakonisht perdoret nga muaji i 7-te.
Kjo supe mund te pergatitet edhe duke i zier perimet direkt ne lengun e mishit.

SUPA ME LENG MISHI, PERIME E MIELL
Kjo supe pergatitet si supa me leng mishi e perime.
Ne fund te pergatitjes shtohen 20 gram miell gruri ose buke e thekur e thermuar dhe i jepet nje vale qe zgjat per rreth 15 minuta. Zakonisht perdoret nga muaji i 7-te.

LENG MISHI ME TE VERDHE VEZE
Rrihet nje e verdhe veze me pak miell gruri, hidhen ne lengun e mishit dhe zihet per disa minuta.
Perdoret ne femijet pas muajit te 7-te.

SUPAT ME MISH
Pas muajit te 10-te, ndonjehere edhe me shpejt, superave mund t'u shtohet nje sasi mishi prej 10-20 gramesh. Mishi zihet mire ne lengun e tij, grihet dhe mundesisht kalohet ne site.
Ky mish i shtohet supes nga fundi i pergatitjes se saj, dhe zihet se bashku me te deri sa te shkrihet plotesisht.
Ne rast se supes i shtojme mishin, nuk eshte nevoja t'i shtohet lengu i mishit.

PERGATITJA E PAPARES
Ne 250 gram leng perimesh ose leng mishi futen 20-30 gram buke e thekur e therrmuar, pak kripe dhe lihet te zieje per 15 minuta. Nga fundi shtohet nje luge caji gjalpe ose vaj.
Papares mund t'i shtohet gjysme ose nje e verdhe veze dhe pak djathe i grire.
Paparja i jepet femijes pas muajit te shtate.

SUPE ME BUKE
Merren dy copa buke gruri te prera holle, theken mire, vihen ne nje tigan dhe hidhet mbi te leng mishi i valuar.
U jeper femijeve nga fundi i vitit te pare.

SUPE ME ORIZ
Ne 250 gram leng perimesh ose leng mishi hidhen 20-30 gram oriz, pak kripe dhe lihet ne zjarr deri sa te jete tretur mire orizi.
Supes me oriz mund t'i shtohet nje luge caji gjalpe. Mund t'i shtohet edhe nje e verdhe veze. I jepet femijes nga fundi i vitit te pare dhe fillimi i vitit te dyte.

ORIZ ME QUMESHT (SYLTIAC)
Merren 20-30 gram oriz dhe zihen ne pak uje deri sa orizi te zbutet mire. Pasi te jete zbutur orizi shtojme rreth 200 gram qumesht dhe dy luge caji sheqer.
Kur te jete e gatshme mund te shtojme edhe nje te verdhe veze te rrahur.
Perdoret nga fundi i vitit te pare ose fillimi i vitit te dyte.

PERSHESHI ME QUMESHT
Zihet sasia e nevojshme e qumeshtit dhe shtohet sheqeri. Pa e lene te ftohet futen grimca te vogla buke ose biskotash.
U jepet femijeve ne muajt e fundit te vitit te pare te jetes.

SUPE ME MAKARONA
Ne 250 gram leng perimesh ose leng mishi hidhen 20-30 gram makarona te imta e te vogla, pak kripe dhe lihen te ziejne deri sa makaronat te jene zbutur mire. Supes me makarona i shtohet ne fund nje luge caji me gjalpe. Mund t'i shtohet edhe pak djathe. Perdoret nga fundi i vitit te pare dhe fillimi i vitit te dyte.

ORIZI I ZIER
Merren 30-40 gram oriz, i pastruar dhe i lare, hidhen ne uje me pak kripe ose ne leng mishi, vihen ne zjarr ku lihen deri sa orizi te kete pire lengun dhe te jete zbutur. Orizi i nxehte hidhet ne pjate, perzihet me pak gjalpe te fresket. Ne fund mund t'i shtohet pak djathe. Orizi nuk duhet te lihet te ftohet sepse e humbet shijen.
I jepet femijeve nga fillimi i vitit te dyte.


MAKARONA TE ZIERA
Merren 30-40 gram makarona te imta, hidhen ne uje me kripe dhe zihen deri sa te zbuten plotesisht. Pasi te jene zier, shplahen me uje te nxehte dhe kullohen plotesisht nga uji. Duke qene te nxehta, makaronat hidhen ne pjate, shtohet nje luge caji me gjalpe te fresket dhe perzihen me kujdes. Mund t'i hidhet edhe djathe i grire imet.
Kohe pas kohe makaronat mund te perzihen me pak salce domatesh, per t'iu nderruar shijen. Salca e domateve perzihet me pak gjalpe dhe vendoset ne zjarr deri sa te shkrije gjalpi.
Makaronat u jepen femijeve pas vitit te pare te jetes.

MISH I GRIRE
Merret tuli i mishit te vicit, pritet ne copa, zihet mire me pak kripe dhe grihet e kalohet neper site. Mishi i bere si qull mund te perzihet me purene ose me nje gjelle tjeter, i jepet nje vale dhe me pas eshte i gatshem per konsum. Mishi i grire mund t'i jepet femijeve pas muajit te 10 te jetes.

QOFTE ME MISH
Merret tuli i mishit te vicit, zihet mire ne uje me kripe dhe grihet imet. Pergatitet pak buke e thekur, e grire, pak miell, 1-2 luge qumesht, pak e verdhe veze dhe perzihen mire me mishin e grire. U japim forme dhe i skuqim ne tigan. Me vone qofteve mund t'i shtohet pak qepe e majdanoz.
U jepen femijeve pas vitit te pare.


PERGATITJE TE NDRYSHME MISHI
Mishi pergatitet ne menyra te ndryshme. Per t'u bere me i tretshem, edhe gjate vitit te dyte eshte mire qe mishi te zihet dhe te grihet mire. Keshtu veprohet edhe me mishin e bere kotolete.

PERGATITJE TE NDRYSHME TE MISHIT NGA FUNDI I VITIT TE DYTE
Nga fundi i vitit te dyte mishi mund t'i jepet femijeve i zier dhe jo me i grire. Pas vitit te dyte, mishi fillon te gatuhet ne forma me te ndryshme si kotoleta, bifteke, i ndare ne copa etj. qe i afron gatimit te te medhenjve. Duhet patur parasysh qe mishi duhet te jete i zbutur ne menyre qe te pertypet pa veshtiresi nga femija.

TRU TE ZIERA
Trute lahen mire me uje te ftohte dhe lihen ne te per pak kohe deri sa t'u hiqet cipa. Me pas futen ne nje tenxhere me uje e kripe dhe ziejne per rreth 15 minuta. Kullohet uji, trute shtypen me nje piru dhe perzihen me vaj e leng limoni. Trute e ziera u jepen femijeve qe nga muaji i 10-te.

PESHK I ZIER
Pas pastrimit, heqjes se luspave, larjes se kujdesshme, peshku i ndare ne copa zihet ne pak uje me kripe. Pas zierjes, mishi i peshkut, kalohet neper site, shtohet pak vaj e leng limoni.
Jepet nga muaji i 10-te.

MELCI TE ZIERA
Melcia pritet ne copa te holla dhe zihet me uje e kripe per 15 minuta.
Mund te shtypet me piru dhe perzihet me vaj e leng limoni. Jepet nga fundi i vitit te pare.

VEZET
Gjate vitit te pare te jetes, jepet vetem e verdha e vezes. e verdha e vezes eshte mire te jepet e pazier. Ajo u shtohet ushqimeve pas gatuarjes se tyre duke e perzier mire me to.
e verdha e vezes, i shtohet purese, supes, muhalebise. Mund te jepet edhe e rrahur me pak sheqer. Pas vitit te pare veza mund te jepet e tera, se bashku me te bardhen. Veza ne kete moshe perzihet me ushqime te ndryshme.
Veza mund te jepet edhe pak e zier.
Mjafton te lihet dy minuta ne uje qe valon.
Veza mund te jepet e skuqur me gjalpe ose me vaj. ajo mund te jepet e rrahur.
Behet e bardha marenge e me pas hidhet sheqeri dhe i kuqi i vezes.

BISKOTAT
Biskotat mund te pergatiten edhe ne shtepi ose te gjenden te gatshme ne treg. Ato zbuten ne qumesht dhe u jepen femijeve pas muajit te 6-te. Ne 4-5 muajt e fundit te vitit mund t'u jepen ne dore femijeve qe te mesohen te pertypen vete.

BUDINGU
Mund te pergatitet vete ose te gjendet i gatshem ne treg. Perbehet nga niseshte, sheqer dhe lende aromatike, shtohet edhe qumesht. I jepet femijes pas muajit i 6-te i jetes.

KREM KARAMEL

Krem karameli pergatitet pa veshtiresi ne shtepi. gjithashtu gjendet edhe ne treg. Perdoret nga fundi i vitit te pare.

CAJ KAMOMILI E LULEBLINI
kamomili ose luleblini hidhet ne sasi te kufizuar ne uje te nxehte dhe i jepet nje vale dhe lihet te vaket.
Caji i femijeve lihet ne vale deri sa te marre ngjyre. Ne fund te zierjes i hidhet pak sheqer per t'u bere i pelqyeshem per femijet. Cajit mund t'i shtojme pak leng limoni.

LENGU I FRUTAVE OSE I PERIMEVE
Disa fruta e perime si limonat, portokallet, mandarinat, rrushi, domatet, pjeshket e buta, dhe sheget leshojne leng te bollshem pa veshtiresi. Ato e leshojne lengun duke i kaluar neper nje shtrydhese te zakonshme e me pas ne nje site. Sita sherben per te mbajtur berthamat dhe pjeset e tjera te patretshme..
Disa fruta te tjera si mollet, dardhat, qershite, karotat leshojne lengun me me veshtiresi. Per t'i marre lengun i shrydhim ne nje shtrydhese me presion.
Lengu i frutave jepet i plote ose i holluar me uje te zier, sipas porosise se mjekut.
Jepet me luge ne mes te ushqimeve ose u shtohet disa ushqimeve pas gatuarjes se tyre. Lengu i frutave ne asnje menyre nuk duhet te zihet.

QULLI I FRUTAVE OSE I PERIMEVE
Pas muajve te pare te jetes frutat e perimet mund te jepen jo vetem si leng por edhe ne forme qulli. Pas larjes se kujdesshme, frutat dhe perimet, kalohen neper rende e site te holle. Ne muajt e fundit te vitit te dyte eshte e mjaftueshme vetem grirja ne rende. Qullit sipas nevojes mund t'i shtohet sheqer. Qulli gjithashtu mund te perzihet me biskota te grira imet ose me paluze.

QULLI I MOLLEVE
Qulli i molleve te kaluara neper rende dhe dy tre here neper site te imet eshte i pershtatshem per femijen kur ka heqje barku.
qulli i molleve ka po ate veprim si pureja ose suprat e karotave, por pelqehet me shume nga femijet. qulli i molleve mund te jepet edhe i holluar me caj.

KOMPOSTO ME FRUTA
Disa fruta, vecanerisht mollet, dardhet, pjeshket e forta mund te vlejne per te bere komposto. Frutat lahen, u hiqet cipa, grihen ne copa, futen ne uje ku zihen deri sa te zbuten mire.
Sheqeri u shtohet aq sa te marrin shije te embel. Ne fund kalohen neper site. Kompostot me fruta perdoren pas muajit te 6-te. Pas mbushjes se vitit nuk eshte e nevojshme te kalohen neper site.

1 comment:

  1. shume faleminderit per kete informacion te vecante,shume sakte,shume te qarte dhe mbi te gjitha shqip........jeni shume te mire dhe besoj se do me vleje shume per Artin djalin tim qe eshte akoma 4 muajsh........shume bekime mbi ju.....

    ReplyDelete